бұрғанда)
• Балуан Шолақ поэзиясының басты ерекшелігі: (Табиғат берген ерен күшке сай банк рухтың поэзиясы)
Алматы -
• Балуан Шолақтың төменде берілген өлең жолдарына тиісті сөз:
Мен - Шолақ.
…
… өнер тапқан,
Үкілеп Ақбоз атқа тұмар таққан.
Басыма пұшпақ бөрік, шекемде үкі,
1стіме кидім жібек шымқай ақтан. (Он сегізде)
• Балуан Шолаққа қатысы жоқ қатар: (Айтыскерлік өнері мен аты шығып, әйгілі Сүйінбай ақынды жеңеді); (Қатыстылары: Оң қолы отқа күйіп, содан Шолақ" атанып кеткен; Күресе кетсе, өз қатарластарын жықпай қоймайды екен;
Хан тауында өмірге келгенімен, Көкшетау өңірінде өмір кешкен; Қояндының жәрменкесінде Карон деген балуанмен бәс тігіп күрескен) "Балуан Шолақ" повесінің авторы: (С. Мұқанов)
XX ғасыр әдебиеті
Таным дерек: Алғашқы газеттер- "Түркістан уәлаятының газеті" (Ташкент, 1870-1882), "Дала уәлаятының газеті" (Омбы, 1888-1892). Бұдан кейін Оралда және Ордада ағартушылық бағыттағы "Қазақстан" газеті (1911-1913), Орынбор қаласында А. Байтұрсыновтың ұйымдастыруымен "Қазақ" газеті (1913-1918), ақын-демократ М. Сералин ұйымдастырған қазақ тіліндегі тұңғыш журнал "Айқап" (1911-1915) шықты. 1913 жылы 11 газет болды. ("Қазақстан" ұлттық энциклопедия, 5-том, 324-бет).
"Айқап"- қоғамдық- саяси және әдеби журнал. Троицк қаласында айына 1 рет, кейін 2 рет шығып тұрған. Оның 88 саны 1000-2000 данамен жарық көрген.
| Жамбылдың Құлмамбетпен айтысындағы артықшылығы: Құлмамбет сияқты біржақты, бірсарынды емес, ойлауы кең, жан- жақты; Батырлық, ерлік, адамгершілік сияқты бүкілхалықтық құндылықтарға ұтымды сүйенеді; Жамбылдың өзіне өнеге тұтатын ақындардың географиясы кең, бүкіл ұлттық ауқымды қамтиды. Қазақтың ырысы тек өз ішінде байлықпен шектелмей, көрші елдермен қарым- қатынаста екенін болжап айтады; «Бәлекет қуу» тәсілін шебер пайдаланады) Жамбылдың кіммен айтысқан халық « Аңызға айналған айтыс» деп айтатыны ( Құлмамбетпен) Жамбыл кіммен айтыста Саурық, Сұраншы батырлар жайлы айтып өткен? ( Құлмамбетпен) «Пірім бар жыр нөсерін аспанға атқан, Сұңқардай саңқылдаған ер Сүйінбай» Үзінді алынған Жамбылдың айтысы: (Құлмамбетпен айтысында) 1916 ж. ұлт- азаттық көтерілістің шығу себебі: ( Жігіттерді майданға қара жұмысқа алуға қарсы) Майданға қара жұмысқа жігіт алу туралы патша бұйрығы бойынша шақырылған адамдардың жасы: (19-31 жас) «Менің жасым кінегеде әлденешеде жүр...18...19... таяу тұр-ау өзі Қатеден бір жасты қосып жіберсе, кеткеніміз ғой ойбай – ау! Қай кезең оқиға жайында ( 1916 жылы маусым жарлығы) Ұлт- азаттық көтеріліске жыр арнаған халық әдебиеті өкілдері. (Күдері, Жамбыл, Сәт, Омар) Ұлт- азаттық көтеріліс туралы шығармалар ( Жамбыл «Зілді бұйрық», «Патша әмірі тарылды», Біржан Берденов «Прием», Иса Дәукебаев « Бекболат», Күдері Жолдыбаев « Амангелдінің Торғайды алуы», «Омар Шипин «Амангелді батыр», Сәт Есенбаев «Июнь жарлығы», ТөлеуКөбдіков « Сарыарқаның сарыны» т.б. Ж.Жабаевтың 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс кезінде туған өлеңі:(Зілді бұйрық) 1916 жылға байланысты «Зілді бұйрық» , Патша әмірі тарылды» өлеңдерінің авторы (Ж.Жабаев) Үзінді Ж.Жабаевтың қай өлеңінен алынған? Қызығыңды көп көрдім, Қарабастау, Құлансаз. Күндерімді өткердім, Сенде жүріп ұзақ жаз. («Патша әмірі тарылды») Жамбылдың азамат соғысы батырының ерлік бейнесін суреттеген өлеңі: (Амангелді) Майданға алынған жігіттердің өмірін суреттейтін елеулі туынды («Прием») Омар Шипиннің «Амангелді батыр» дастанында Амангелдінің ерлігімен қоса тағы баяндалатын өнері ( Қолбасшылық) Омар Шипиннің «Амангелді батыр» дастанындағы : «- Былай деп батыр көпке айтты және: Торғайдың панасы жоқ ашық дала Оспанхан, сіз жатыңыз төрт мың қолмен Жолында Ырғыз, Шалқар, Жаманқала. Жоғары біз жатайық жолын алып, Қостанай, Атбасар мен Ақмешіттің»- деген тармақтардан танылатын Амангелдінің қабілеті: (Қолбасшылық) Амангелдінің бабасы кім болған? (Батыр) А.Имановтың көтеріліс кезіндегі қарт сарбазының бірі: (Күдері Жолдыбаев) 1916 жылы қазан айында Амангелді отряды қоршауға алған қала (Торғай) Иса Дәукебаевтың « Бекболата поэмасынан алынған мына шумақ кімнің аузынан айтылады. «Бекболат Жайылмасқа қылды зорлық, Қорыққан соң туын тіккен жерде болдық. Басқамыз патшаға қарсы емеспіз, Айналайын, тақсыр-ау, -деді,- құлдық.» (Әндірбектің) Жазушылардың Бүкіл Одақтық ІІ сьезіндегі баяндамасында А.СурковЖамбылдың қай тақырыптағы поэзиясын ерекше атап көрсеткен? (Соғыс кезіндегі өлеңдерін) Жамбыл Мәскеу қаласына тұңғыш рет барды: (1936) Ж.Жабаевтың ақындық қызметінің 75 жылдық мерекесін өткізген жыл: (1938) 1936, 2938, 1939 жылдары қатарынан үш ірі орденмен наградталған ақын: (Жамбыл) Жамбыл «Ленин» орденімен марапатталды: (1938) Ж.Жабаев «Құрмет белгісі» Орденімен мараппаталды: (1939) Жамбыл қай кезде айтып еді? «Наградталған мен емес, қазақтың халық поэзиясы» ( «Еңбек қызыл ту» ордені берілгенде, 1936) «Өлеңі не күлдірмесе, не жылатпаса- өлең емес. Нәрсіз сөз- зілсіз оқ есепті,» - деген қазақ ақыны (Жамбыл) «Жазық кең дала менің Отанымболды. Мен киіз үйде өстім. Сол кездегі барлық қазақ балаларындай мені де көшкенде бесігімен алып жүрді.» Кімнің айтқан сөзі? (Жамбылдың) «Мен жасардым, 18 жасар жігіттей шағыма келдім», деген сөздерді Жамбыл қай әңгімесінде айтқан? («Менің бақытым) «Жүз жыл өмір кешкен ақында неше жүз жылдар өнері мен шеберлігі түйіскен» деген пікірді айтқан адам (М.Әуезов) «Сіз өзіңіздің ұзақ өміріңізде ұлы істерде бастан кшірдіңіздің. Сіздің жүрегіңіз ешбір қартаймайды», - деген жолдарды дат жазушысы Мартин Андерсен Нексе кімге арнаған? (Жамбылға) Әдебиеттегі Жамбыл туралы айтылған пікір: (ХХ ғасырдың Гомері) «Халық поэзиясының алыбы, ХХ ғасырдың Гомері» атанған ақыны (Жамбыл) «Халық ақыны Жамбыл» және «Сүйінбай Аронұлы порттертерінің авторы:( Ә.Қастеев) Қазақстан жазушыларының Бірінші құрылтайында Жазушылар одағына мүшелікке қабылданған халық ақындары: (Жамбыл, Нартай, Кенен) Жамбыл бастаған халық поэзиясының көрнекті өкілдері: (Нұрпейіс Бағанин, Кенен Әзірбаев, Нартай Бекежанов) Жамбылдың шәкірті ( Кенен Әзірбаев) Кенен Әзірбаевтың өлеңі ( Базар- Назар) Спандияр Көбеев (1878-1956) С. Көбеев Ыбырай Алтынсарин үлгісіндегі педагог –( жазушы). Туған жері :бұрынғы Торғай облысы, Обаған болысына қарасты №3 ауыл (қазіргі Қостанай обылысы, Меңдіқара ауданы). Еңбектері: «Үлгілі тәржіма» (Қазан, 1910), «Үлгілі бала» (Қазан, 1912), «Қалың мал» романы (Қазан, 1913), «Орындалған арман» романы (1951).
Кемдікке қалдырмаңыз не қылат деп. Жиылып өңшең жаман кейбір жерде Алатын сыбағасын басып көктеп- деген шумақ алынған С. Көбеевтің мысалы: (Арыстан мен сары масалар)
Ахмет Байтұрсынұлы ( 1873- 1938) ... Ахмет қазақ ұлтына жанын аямай қызметтерін қылды.( С.Сейфуллин) Ахмет Байтұрсынұлы – ғалым, ақын, түркітанушы,ағартушы, аудармашы, қоғам қайраткері, публицист, этнограф, фольклоршы, сазгер, әрі орындаушы. Қазақ тіл білімі , алфавиті , баспасөзі, қазақ әдебиеті теориясы және әдебиеттану ғылымының негізін саалушы, қазақ әліппесін ( төте жазу) жасаушы, алғашқы оқу құралының авторы. “Қазақ” газетінің бас редакторы ( 1913 - 1918). Алашорда үкіметі мен “ Алаш” партиясының негізін салушы әрі көсемі. Туған жері қазіргі Қостанай облысы , Торғай атырабы, Сарытүбек деген жер. Еңбектері : “Қырық мысал “ (Петербург, 1909), “ Маса ” (Орынбор ,1911), “Әліппе” (Орынбор 1912), “Сауаташқыш” ( Орынбор , 1912) ,” Баяншы” ( Қазан,1920), “Ер Сайын ” ( Мәскеу,1923 ), “ Тіл құралы ” ( Орынбор ,1924), “ Әдебиет танытқыш” ( Ташкент,1926), “ 23 жоқтау ” ( Мәскеу, 1926), т.б.
Бітпеген жүрегімде бар бір жарам.” А. Байтұрсынұлының осы жолдарды жазуға мәжбүр болған жағдайы: (Әкесінің ұсталуы)
(“Аққу , шортан һәм шаян”)
( “Малшы мен маса”) *** Бақ қонса сыйлар алаш ағайын да, Келе алмас жаман батып маңайына. Басыңнан бақыт құсы ұшқан күні, Құл- құтан басынады, малайың да,- деген түйін А.Байтұрсынұлының қай мысалынан?(“Қартайған арыстан “)
Келе алмас жаман батып маңайына. Басыңнан бақыт құсы ұшқан күні Құл- құтан басынады, малайыңда,”- деген түйін алынған А.Байтұрсынұлының мысалы : (“Қартайған арыстан “)
Дүниеде кім бар еді онан өткен?..”-деген тармақтар кездесетін А. Байтұрсынұлының мысалы:( “Қасқыр мен тырна”)
Тәкаппар оны халық жаман,- дейді Қалпы емес тәкаппарлық данышпанның, Тұтынба бұл мінезді, балам,-дейді - деген өлең жолдары А.Байтұрсынұлының қай шығармасынан? (*” Егіннің бастары”)
“Жиған терген”)
1 ... 12 13 14 15 16 17 18 19 ... 35 |