Материал: География бойынша ауданды олимпиада 20222023

таулар жеті ел арқылы солтүстіктен оңтүстікке қарай созылады. Ұзындығы бойынша таужүйесіаралықойпаттарменбөлінгенбірнешежоталарғабөлінеді.Бұлжүйедебірнешебиікүстірттерорналасқан,олардыңкейбіріндеКали,Арекипа,Медельин,Богота,Меридасияқты ірі қалалар орналасқан. Альтиплано үстірті әлемдегі Тибет үстіртінен кейінгі екіншіеңбиік.Бұлжоталарөзкезегіндеклиматқанегізделгенүшнегізгібөлімгетоптастырылған:тропикалықтаулар,құрғақтауларжәнеылғалдытаулар.№3 тау жүйесі: Бұл тау жотасында сталактит үңгірлері өте көп. Олар алғаш ретордовикте 480 миллион жыл бұрын пайда болды. Табиғи эрозияға ұшырамас бұрын оларАльпіге ұқсас биіктікке жетті. Тау тізбегі шығыстан батысқа қарай қозғалысқа кедергі болыптабылады - ол көптеген магистральдар мен теміржолдарға көлденең орналасқан бірқатарөтпелі жоталар мен аңғарларды құрайды. Елдің геологиялық қызметі бұл таудың бірнешефизикалық-географиялық аудандардан тұратындығын атап өтті. Олар: Акадия таулары,Жағалау таулары, Нотр-Дам және Мегантик таулары, Көк Жоталар, Аңғар-Жота таулары,Сент-Лоуренсалқабы,ІшкіҮстірт,ЖаңаАнглияпровинциясыжәнеАдирондакаудандары.№4 тау жүйесі: Бұл тау жүйесі екі кішірек тау жүйесінен құралған. Сонымен қатарТынықмұхитыныңОтсақинасыныңШығысжартысынқұрайтынжанартаудоғасыныңқаңқасы. Солтүстіктен оңтүстікке қарай қиылысатын және параллель жоталардың бұлтізбегіАляскажотасыменАляскадағыБруксжотасынанбасталып,ЮконарқылыКанаданыңБритандықКолумбиясынаөтеді.БританКолумбияныңПараллельтауларыменжәне таулар мен аралдардың жағалау жоталарымен бірге Жартасты таулардың негізгібелдеуі Британдық Колумбия мен Ванкувер аралы арқылы жалғасады. Америка ҚұрамаШтаттарында жүйенің бөліктеріне Жартасты жота, Каскадты жота және әртүрлі кішкентай

жағалаужоталарыкіреді.№5таужүйесі:БұлтаужотасыВикторияжерініңсолтүстікбөлігіндегіАдармүйісінен Коутс жеріне дейінгі бүкіл континент арқылы созылады. Негізінен шөгінді таужыныстарынан құралған таулар.Бұлтаулар материктіШығыс жәнеБатысбөліктергебөледі.Оларкөбінесекішіжоталарғабөлінетінжекеаталғантаутоптарыныңқатарынқамтиды. Бұл жотаны алғаш рет Джеймс Кларк Росс 1841 жылы кейінірек Росс мұздығы депаталған жерде көрді. Тама шыңдары мен құрғақ алқаптары материктің мұзсыз жерлерініңбірі болып табылады, олардың ең биік жері теңіз деңгейінен 4500 метрден (14800 фут)асады. Мак-Мердо құрғақ алқаптары Мак-Мердо бұғазының жанында орналасқан жәнеерекше табиғи құбылысты қамтиды. Ол құбылыс - жауын-шашынның шектеулі болуынажәнеаңғарлардағымұздыңабляциясынабайланыстықарменмұзсыз ландшафттар.Мұзбенқоршалғаноқшауланғаншыңдарнунатакдепаталады.

Мемлекет [1]	тау жүйесі [1]	Ең биік нүктесі [1]	Биіктігі, м
Аргентина	№2: Анд	Аконкагуа	6960
АҚШ	№4: Кордильера	Мак-Кинли	6193
- (елсіз)	№5: Трансантарктикалық таулар	Керкпатрик	4530
Австралия	№1: Үлкен суайрық жотасы	Косцюшко	2230
АҚШ	№3: Аппалач	Митчелл	2037

Ұяшықтағыәрбірдұрысжауапүшін1ұпай.Барлығы:15ұпайB тапсырмасы:"Топырақ"

1. 
   Докучаев классификациясы бойынша топырақ қандай түрлерге бөлінеді? Кестені толтырыңыз: [3]
   

2. 
   2A және 2B суреттерінде топырақтың екі түрі көрсетілген. 2А суретіндегі топырақ - азональды топырақтың мысалы. 2B суретіндегі топырақ интразональды топырақтың мысалы болып табылады. 2A және 2B топырақтарын атаңыз. [2]
   

………………………… …………………………….

3. 
   азональдық топырақтар интразональдыдан қалай ерекшеленеді? [2]
   
4. 
   2A топырағы рельефтің қандай түрімен байланысты? [1]
   
5. 
   2B топырағы біраз аумақта кездесетін Қазақстанның бір аймағын атаңыз. [1]
   
6. 
   2B топырағы кездесетін Қазақстанның кем дегенде бір қорығын атаңыз [1]
   
7. 
   Қазақстанның осы аймағында 2B топырақтың пайда болуына ықпал ететін екі факторды атаңыз. [2]
   
8. 
   Топырақ эрозиясына әкелуі мүмкін 3 себепті атаңыз. [3]
   

.....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

...............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Барлығы:15ұпайCтапсырмасы: "Океания"
Океания25аумақтантұрады(оның12-сітәуелсізмемлекеттер),олар3мәдениаймақтаорналасқан.B1сызбасы.Океаниякартасы.

1. 
   БҰҰ классификациясында дамушы елдердің бөлек түрі ерекшеленеді - шағын аралдардың дамушы елдері (small island developing states (SIDS)), олардың көпшілігі Океанияда орналасқан. Океания елдерінің физикалық-географиялық жағдайы осы елдердің ЖІӨ құрылымына (ауыл шаруашылығы / өнеркәсіп / қызмет көрсету саласы) қалай әсер етеді? ЖІӨ құрылымының қай бөлігіне осы елдердің орналасуы ең аз пайда әкеледі? Қайсысы тиімді? Жауабыңызды түсіндіріңіз. [3]
   

..............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

2. 
   Әр аралдың/архипелагтың түрін A-I деп атаңыз, егер аумақ әр түрлі шыққан аралдардан тұрса, аттас аралдың/архипелагтың көп бөлігінің түрін атаңыз. [5]
   
3. 
   Әр аумақтың мәдени аймағын атаңыз. [5]
   

№	Аумақ	Мәдени аумақ	Арал түрі
A	Новая Гвинея
B	Фиджи
C	Батыс Кирибати
D	Тонга
E	Уоллис и Футуна
F	Гуам
G	Палау
H	Новая Каледония
I	Науру
J	Самоа

4. 
   Жаһандық жылыну аралдардың қай түріне үлкен зиян келтіруі мүмкін? Жауабыңызды дәлелдеңіз. [2]