Материал: Ozbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi
Внимание! Если размещение файла нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам
O‗ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
G‗ANIYEVA BARNO ILXOMOVNA
AXBOROT-KUTUBXONA KATALOGI VA FONDI
O‘QUV QO‗LLANMA
5350600-Axborotlashtirish va kutubxonashunoslik ta‘lim yo‘nalishi talabalari uchun mo‘ljallangan
Toshkent — 2016
G‗aniyeva Barno Ilxomovnaning ―Axborot kutubxona katalogi va fondi‖ o‘quv qo‗llanmasiga
Annotatsiya
O‘quv qo‗llanma 5350600 - Axborotlashtirish va kutubxonashunoslik bakalavriyat ta‘lim yo‘nalishi talabalarining o‘qitish dasturiga (№БД5350600-4.08
09.01.2016 й.) muvofiq tayyorlangan.
Ushbu o‗quv qo‗llanma Axborot kutubxona muassasalarining kataloglari, Axborot - kutubxonalar ish faoliyatida ularning tutgan o‗rni, katalog turlari, tasvir prinsiplari, hujjatlarga ishlov bеrish, sistеmalashtirishning nazariy asoslari, tarixiy negizlari haqida tushuncha beradi. Xususan, kutubxona - bibliografik klassifikatsiyalari vujudga kelishi: Universal o‗nlik klassifikatsiyaning yaratilishi, O‗zbekiston Respublikasi kutubxona-bibliografik klassifikatsiyasi jadvalining tuzilishi, u bilan ishlash metodikasi masalalarini, axborot kutubxona fondi, uning belgi va xususiyatlari, fondni shakllantirish prinsiplari va jarayonlarini qamrab oladi.
Annotation
Academic manual ―Information - library catalogue and fund‖ by Ganieva Barno Ilkhamovna
The academic manual is based on the program for departments Information library science (№БД5350600-4.08 09.01.2016y).
This handbook gives conception about Information library establishment‘s catalogues, their role of in the Information - library working activities, sort of catalogues, portrayal principles, treat to the documents, the theory base of the automatization and historical foundation. Especially, it encompass the process‘ of the coming into existence classifications in bibliographic review of the libraries, the adjustment of the Uzbekistan Republic‘s classification schedule, working with the issues of the methods, fund of the information library, its sign and peculiarity, the taking shape of fund.
Аннотация
на учебное пособие «Каталоги и фонды информационно-библиотечных учреждений» Ганиевой Барно Ильхамовны
Учебное пособие подготовлено в соответствии с программой для
студентов направления бакалавриата 5350600 - «Информатизация и
библиотековедениеª (№БД5350600-4.08 09.01.2016 г.)
В учебном пособии раскрыты понятия о каталогах информационно-библиотечных учреждений, указана роль каталогов и их виды. Охарактеризованы принципы описания документов, исторические и теоретические основы систематизации, в частности, история возникновения библиотечной классификации документов, история создания универсальной
десятичной классификации, библиотечно-библиографической
классификации Узбекистана. Рассматриваются вопросы методики
систематизации по классификационным таблицам, признаки и особенности
информационно-библиотечного фонда, процессы формирования
информационно-библиотечного фонда.
2
Axborot-kutubxona sohasida foydalanuvchilarga xizmat ko‗rsatishda yangi tеxnologiyalarning kirib kеlishi, bunga javoban yangi xizmatlarnining joriy qilinishi mutaxassislarimiz oldiga bir qator dolzarb vazifalarni qo‗yadi. Axborotlashtirish va kutubxonashunoslik ta‘lim yo‘nalishi talabalari uchun Axborot-kutubxona muassasalarining kataloglari hamda fondi axborot-kutubxona muassasasining yuragi hisoblanadi. Ushbu o‗quv qo‗llanma Axborot-kutubxona muassasalarining kataloglari, Axborot-kutubxonalar ish faoliyatida ularning tutgan
o‗rni, katalog turlari, tasvir prinsiplari, hujjatlarga ishlov bеrish,
sistеmalashtirishning nazariy asoslari, tarixiy negizlari haqida tushuncha beradi. Xususan, mazkur o‗quv qo‗llanma kutubxona-bibliografik klassifikatsiyalarining vujudga kelishi: Universal o‗nlik klassifikatsiyaning yaratilishi, O‗zbekiston Respublikasi kutubxona-bibliografik klassifikatsiyasi jadvalining tuzilishi, u bilan ishlash metodikasini o‗rgatadi. Shuningdek, Axborot-kutubxona muassasalarinig katalog va kartotеkalar tizimini tuzish bo‗yicha nazariy va amaliy bilimlar bеradi. An‘anaviy kutubxona kataloglaridan nazariy bilimlarga ega bolish, yangi tеxnologiyalar asosida Axborot-kutubxona muassasalarida elеktron katalog tuzish va amalda joriy etishga asos bo‗la oladi. Mazkur o‘quv qo‘llanma axborot-kutubxona fondi, uning belgi va xususiyatlari, fondni shakllantirish prinsiplari va jarayonlarini aks ettiradi.
Ushbu o‗quv qo‗llanma Axborotlashtirish va kutubxonashunoslik yo‗nalishi talabalari uchun mo‗ljallangan bo‗lib, shu jumladan qo‘llanmadan katalog va kartotekalar tizimi bilan faoliyat yurituvchi mutaxassislar, Axborot-kutubxona muassasalari xodimlari foydalanishlari mumkin.
Taqrizchilar:
G‘aniyeva Dono Akmalovna - Respublika ilmiy pedagogika kutubxonasi direktori, pedagogika fanlari nomzodi.
Raxmatullayev Marat Alimovich - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti professori, texnika fanlari doktori.
3
MUNDARIJA
информационно-библиотечного фонда, процессы формирования
информационно-библиотечного фонда.
2
Axborot-kutubxona sohasida foydalanuvchilarga xizmat ko‗rsatishda yangi tеxnologiyalarning kirib kеlishi, bunga javoban yangi xizmatlarnining joriy qilinishi mutaxassislarimiz oldiga bir qator dolzarb vazifalarni qo‗yadi. Axborotlashtirish va kutubxonashunoslik ta‘lim yo‘nalishi talabalari uchun Axborot-kutubxona muassasalarining kataloglari hamda fondi axborot-kutubxona muassasasining yuragi hisoblanadi. Ushbu o‗quv qo‗llanma Axborot-kutubxona muassasalarining kataloglari, Axborot-kutubxonalar ish faoliyatida ularning tutgan
o‗rni, katalog turlari, tasvir prinsiplari, hujjatlarga ishlov bеrish,
sistеmalashtirishning nazariy asoslari, tarixiy negizlari haqida tushuncha beradi. Xususan, mazkur o‗quv qo‗llanma kutubxona-bibliografik klassifikatsiyalarining vujudga kelishi: Universal o‗nlik klassifikatsiyaning yaratilishi, O‗zbekiston Respublikasi kutubxona-bibliografik klassifikatsiyasi jadvalining tuzilishi, u bilan ishlash metodikasini o‗rgatadi. Shuningdek, Axborot-kutubxona muassasalarinig katalog va kartotеkalar tizimini tuzish bo‗yicha nazariy va amaliy bilimlar bеradi. An‘anaviy kutubxona kataloglaridan nazariy bilimlarga ega bolish, yangi tеxnologiyalar asosida Axborot-kutubxona muassasalarida elеktron katalog tuzish va amalda joriy etishga asos bo‗la oladi. Mazkur o‘quv qo‘llanma axborot-kutubxona fondi, uning belgi va xususiyatlari, fondni shakllantirish prinsiplari va jarayonlarini aks ettiradi.
Ushbu o‗quv qo‗llanma Axborotlashtirish va kutubxonashunoslik yo‗nalishi talabalari uchun mo‗ljallangan bo‗lib, shu jumladan qo‘llanmadan katalog va kartotekalar tizimi bilan faoliyat yurituvchi mutaxassislar, Axborot-kutubxona muassasalari xodimlari foydalanishlari mumkin.
Taqrizchilar:
G‘aniyeva Dono Akmalovna - Respublika ilmiy pedagogika kutubxonasi direktori, pedagogika fanlari nomzodi.
Raxmatullayev Marat Alimovich - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti professori, texnika fanlari doktori.
3
MUNDARIJA
| | Kirish | 3 |
| 1-bob | Axborot kutubxona kataloglarining vujudga kelishi. Ularning turlari, ahamiyati va kutubxona ishida tutgan o‘rni Fondlarni to'liq aks ettirish bo‗yicha kataloglarning bir- biridan farqi. Alfavit katalogni tashkil qilish xususiyatlari | 4 9 11 |
| 2- bob | Bibliografik tasvirning nazariy asoslari. Tasvir nazariyasi va metodikasi taraqqiyoti. Tasvirlash ilmiy axborot elementlaridan biri. Tasvir printsiplari. | 20 20 |
| 3- bob | Hujjatlarga bibliografik tasvir tuzish metodikasi. Bibliografik tasvir elementlari va tasvir turlari. | 23 23 |
| 4- bob | Hujjatlar klassifikatsiyasi haqida umumiy tushuncha. Klassifikatsiyaga bo‗lgan talab. | 32 |
| Fanlarni klassifikatsiyalash tarixi Qadimgi dunyo va ilk o‗rta asrlarda fanlar klassifikatsiyasining rivojlanishi Sharqda fanlar klassifikatsiyasini paydo bo‗lishi va shakllanishi. Markaziy Osiyolik jahonga mashhur olimlarimiz tomonidan ilmlar tasnifi (ya‘ni klassifikatsiyasi) ishlab chiqilishi. XII—XIII asrlarda G‗arbiy Yevropada kutubxona klassifikatsiyalarining vujudga kelishi XIX asrning birinchi yarmida matbuot asarlarini klassifikatsiyalashning rivojlanishi Kutubxona klassifikatsiyasining boshqa sxemalari (XIX asr oxiri va XX asr boshlari). AQSh Kongressi kutubxonasining klassifikatsiyasi. | 36 37 38 38 42 49 56 58 | |
| 5- bob | Kutubxona-bibliografik klassifikatsiya nashrlari O‗zbekiston Respublikasi kutubxona -bibliografik klassifikatsiyasi Namunaviy bo‗linishlar | 68 68 76 |
| 6- bob | Hujjatlarni sistеmalashga qo‗yiladigan talab va qoidalar Hujjatlarni sistеmalashtirish uslublari. | 80 |
| 7- bob | Sistеmalashtirish jarayonlari. Indekslash Sistemali katalogni tashkil qilish. Sistemali katalogni tashkil qilish jarayoni to‗g‗risida umumiy tushuncha Katalog bo‗linmalarini vujudga keltirish Sistemali katalogni rasmiylashtirish. Ajratkich kartochkalar | 83 |
4
| | Ajratkich kartochkalarni rasmiylashtirish Sistemali katalogni tahrir qilish Sistemali katalogning hozirgi davrga muvofiqligi | |
| 8- bob | Universal o‗nlik klassifikatsiya jadvalining yaratilish tarixi. Universal o‗nlik klassifikatsiya strukturasi | 94 |
| 9- bob | Axborot kutubxona fondini tizim sifatida o‗rganish | 113 |
| 9.1 | Axborot kutubxona fondini o‗ziga xos belgi va xususiyatlari | 122 |
| 9.2 | Axborot kutubxona fondini shakllantirish | 131 |
| 9.3 | Axborot kutubxona fondini tashkil qilish texnologiyasi | 135 |
| 9.4 | Axborot kutubxona fondini modellashtirish | 139 |
| 9.4 | Axborot kutubxona fondini butlash va hisobga olish | 146 |
| 9.5 | Axborot kutubxona fondini joylashtirish | 155 |
| 9.6 | Axborot kutubxona fondini saqlash | 163 |
| 10- bob | Elektron kataloglashtirish tarixi Kutubxonalar ishida dastlabki avtomatlashtirish ishlari | 172 |
| 11- bob | Kutubxonalarda MARC formatlarining yaratilishi tarixi. MARC 21 yangi asr formati | 183 |
| | Xulosa | 199 |
| | Foydalanilgan adabiyotlar ro‗yxati | 200 |
5
СОДЕРЖАНИЕ
| | Введение | 3 |
| Глава 1 | Существование информационно-библиотечных каталогов. Их виды, значение и роль в библиотечном деле Отличие каталогов по представлению фондов в полной мере Особенности организации алфавитного каталога | 4 9 11 |
| Глава 2 | Теоретические основы библиографического описания. Развитие теории и методики описания | 20 |
| Глава 3 | Методика составление библиографического описания документов Виды и элементы библиографического описания | 23 |
| Глава 4 | Общее понятие о классификации документов. Требования к классификации История классифицирования предметов Об истории классификации печатных изданий Развитие классификации предметов в древнем мире и средневековье Создание и формирование классификации предметов в Востоке Разработка классификации знаний известными во всѐм мире учѐными Средней Азии Появление библиотечных классификаций в Западной Европе в XII—XIII веках Развитие классификации печатных изданий в первой половине XIX века Классификация библиотеки Конгресса США | 32 36 37 38 38 42 56 58 |
| Глава 5 | Издания библиотечно-библиографической классификации Библиотечно-библиографическая классификация Узбекистана Примерные деления | 68 68 76 |
| Глава 6 | Требования и правилы систематизации документов Способы систематизации документов | 80 |
| Глава 7 | Процессы систематизации. Индексирование Организация систематического каталога. Общее понятие о процессе организации систематического каталога Оформление систематического каталога. Разделительные карточки Оформление разделительных карточек Редактирование систематического каталога | 83 |
6
| | Соответствие систематического каталога к нынешним временам | |
| Глава 8 | История создания универсальной десятичной классификации Структура универсальной десятичной классификации | 94 |
| Глава 9 | Изучение информационно-библиотечного фонда как система | 113 |
| 9.1 | Особенные свойства информационно-библиотечного фонда | 122 |
| 9.2 | Формирование информационно-библиотечного фонда | 131 |
| 9.3 | Технология организации информационно-библиотечного фонда | 135 |
| 9.4 | Моделирование информационно-библиотечного фонда | 139 |
| 9.4 | Комплектование и учѐт информационно-библиотечного фонда | 146 |
| 9.5 | Размещения информационно-библиотечного фонда | 155 |
| 9.6 | Хранение информационно-библиотечного фонда | 163 |
| Глава 10 | История электронной каталогизации Первые работы по автоматизации библиотек в библиотечном деле | 172 |
| Глава 11 | История создания MARC форматов. MARC 21 формат нового века | 183 |
| | Заключение | 199 |
| | Использованная литература | 200 |
Источник: https://files.student-it.ru/previewfile/192118