Материал: мейіргер ісі негіздері Пні бойынша мейірбикелік технологиялар стандарттарыны жинаы авторлары М. Ш. Нурманова м.. к., Мейірбике ісі

Мейірбикенің міндеттері:

• 
  Науқастың сұйықтықты есептей білетініне көзіңізді жеткізіңіз.
  
• 
  Зерттеуге дейін 3 күн бойы науқас диуретикті қабылдамағанына көзіңізді жеткізіңіз.
  
• 
  Қанша мөлшерде сұйықтық қалыпта зәрмен бөлінуі керек екенін науқасқа айтып беріңіз.
  
• 
  Енгізілген сұйықтықты есептеуді жеңілдету үшін тамақта судың барлық пайызды екенін науқасқа түсіндіріңіз (тамақтағы судың барлығы, енгізілген парентеральдық ерітінділер есептеледі).
  
• 
  Қатты тамақтарда 60-тан80% дейін су бар.
  
• 
  Бөлінген сұйықтықтың молшерін есептеуге тек қана зәр емес науқастың құсығы, үлкен дәреті кіреді.
  
• 
  Бір тәулікте енгізілген сұйықтықпен шығарылған зәр мөлшерін мейірбике есептейді.
  
• 
  Шығарылған сұйықтықтың % анықталады (80% - қалыптағы шығарылған сұйықтық мөлшері).
  

• 
  Келесі формула бойынша су балансына есептеу жүргізуді: бір тәулікте шығарылған зәрдің жалпы мөлшерін 0,8 көбейтіңіз (80%) = қалыпта бөлінетін зәр мөлшері болады.
  
• 
  Шығарылған сұйықтық мөлшері қалыптағы есептелген сұйықтық мөлшерімен салыстырылады.
  
• 
  Егер де сұйықтық аз бөлінген болса, есептелгеніне қарағанда су балансы кері деп есептеледі.
  
• 
  Егер де сұйықтық көп бөлінсе, есептелгеніне қарағанда су балансы оң деп есептеледі.
  
• 
  Су балансын есептейтін параққа жазып, оны бағалайды.
  

Нәтижесінің бағасы:80% - 5-10% қалыптағы шығарылуы (–10-15% - жылдың ыстық уақытында; +10-15% - салқын уақытта).

• 
  Оң су балансы (>90%) емнің нәтижелі екенің және ісіктің кетуін куәлендырады (диуретиктарға реакция немесе жеңіл диетада болуы).
  
• 
  Кері су балансы (<70%) ісіктің көбеюін немесе диуретикалық дәрілер мөлшерінің әсерлісіз екенін көрсетеді.
  

VІI. науқасты тамақтандыруХАЛІ АУЫР НАУҚАСТЫ ТАМАҚТАНДЫРУМақсаты: науқасты тамақтандыру.Қолдану көрсетілімдері: Қатаң төсек және төсек тәртібінде жатқан, хал-жағдайы ауыр науқас.Дайындаңыз: сүлгіні, салфетканы, су беретін ыдысты, сұйықтық ішуге арналған түтікті, қасықты, тарелканы, жылы тамақты.Іс-әрекет алгоритмі:

1. 
   Науқастан тамақты қандай реттілікпен қабылдауды ұнататынын сұраңыз.
   
2. 
   Науқасқа қандай тағам дайындалғанын айтып беріңіз.
   
3. 
   Қолыңызды гигиеналық деңгейде тазартыңыз.
   
4. 
   Науқастың кеудесі мен мойынын салфеткамен немесе сүлгімен жабыңыз.
   
5. 
   Тумбочкіге немесе кереует жанындағы кішкене үстелге жылы даярлаған тамақты қойыңыз.
   
6. 
   Науқасқа ыңғайлы жағдай жасаңыз, (Фаулер қалпын).
   
7. 
   Науқастың басын көпшікпен бірге сол қолмен көтеріңіз (егер де отырғызу қалпына мүмкіндік болмаса), ал оң қолмен қасықты немесе су беретін ыдысты тамақпен ауызына жақындатыңыз.
   
8. 
   Науқасты қасықпен аз мөлшерде немесе су беретін ыдыспен кішкентай жұтыммен тамақтандырыңыз.
   
9. 
   Аузында қатты тағам болмаған жағдайда түтік арқылы сусынды беріңіз.
   
10. 
    Сүлгіні сумен суландырып, науқастың еріндерін және иегін сүртіп, сосын сүлгінің құрғақ шетімен сүртіңіз.
    
11. 
    Науқастың кеудесінен жапқан салфетканы, қолданған ыдысты алыңыз. Төсек орындағы қиқымды қағып, оны ыңғайлы жағдайда жатқызыңыз.
    
12. 
    Қолыңызды жуып, құрғатыңыз.
    

Ескерту: - егер де науқаста алмалы-салмалы протезді тістері болса, онда оны шешіп, сумен шайқаңыз.- Ыстық тағамның температурасы шамамен 57⁰ С - 62⁰С, салқын -15⁰ С- кем емес!Халі ауыр науқасты мұрын-асқазан сүңгісі арқылы тамақтандыруМақсаты: науқасты тамақтандыру.Қолдану көрсетілімдері: жарақат, тілдің, жұтқыншақтын, көмекейдің, өңештің зақымдануы және ісіктері, жұтынудың және сөйлеудің бұзылуы, ессіз жағдай, психикалық ауруда тамақтан бас тарту, өңештің түйнелуі немесе тарылуы, қақпақшықтың тарылуы. Өңеш және асқазан-ішек жолдарына операциядан кейінгі кезең.Қарсы көрсетілімдері: асқазан ойық жара ауруы өршу сатысында.Дайындаңыз: залалсыздандырылған, бір рет қолданылатын жіңішке асқазан сүңгісін, 200 мл құйғыны немесе Жане шприцін, салфеткаларды, фурацилин ерітіндісін, қысқышты, фонендоскопты, 3-4 стакан жылы сұйық тамақты 600-800 мл мөлшеріндегі, лотокті, жабысқыш пластырді, қолғапты, қауіпсіз жинауға және жоюға арналған контейнерді.Іс-әрекет алгоритмі:

1. 
   Науқасқа және туыстарына емшараның барысын түсіндіріп, олардың келісімін алыңыз.
   
2. 
   Гигиеналық деңгейде қолға тазартуды жүргіңіз.
   
3. 
   Енгізетін сүңгінің ұзындығын анықтаңыз: сантиметрдегі науқастын бойынан 100 см алыңыз
   
4. 
   Қолғапты киіңіз.
   
5. 
   Фурацилин ерітіндісін лотокқа құйыңыз және оған сүңгіні белгіге дейін салыңыз (сүңгіні суландыру үшін).
   
6. 
   Науқасты арқасына жатқызыңыз, басының және мойынының астына жастықты салып, басын қырына қарай бұрыңыз, кеудесіне салфетканы жабыңыз.
   
7. 
   Қолғапты киіңіз, мұрын жолдарын қараңыз.
   
8. 
   Төменгі мұрын жолы арқылы жіңішке асқазан сүңгісін 15-18 см тереңдікке енгізіңіз. Сол қолдың саусағымен оның қалпын мұрын-жұтқыншақтан анықтап, жұтқыншақтың артқы қабырғасына қысыңыз, сүңгіні белгіленген белгісіне дейін, жұтуын сұраңыз (немесе оң қолмен жылжытыңыз).
   
9. 
   30-40 мл ауаны Жане шприціне сорып алып, оны сүңгіге жалғастырыңыз.
   
10. 
    Фонендоскоптың басын асқазан аймағы үстіне қойыңыз.
    
11. 
    Фонендоскоптың бақылаумен ауаны сүңгі арқылы асқазанға енгізіңіз (дыбысты естіңіз).
    
12. 
    Сүңгіге қысқышты салыңыз немесе тығынмен жабыңыз, шприцті алыңыз. Сүңгінің сыртқы шетін лотокқа салыңыз.
    
13. 
    Сүңгіні жабысқыш пластырьмен мұрынға немесе бетіне бекітіңіз. Жане шприціне даярланған жылы сұйық тамақты сорып алыңыз, шприцтен ауаны шығарыңыз.
    
14. 
    Сүңгіден қысқышты (тығынды) алып, құйғыны немесе Жане шприцін поршенсіз сүңгінің бос шетіне жалғастырыңыз, оларды асқазан денгейіне дейін түсіріңіз.
    
15. 
    Құйғыны немесе Жане шприцін сәл еңкейтіп, оған даярланған тамақты құйыңыз, ақырындап құйғыны көтеріңіз, тек қана құйғының аузында тамақ қалмағанша.
    
16. 
    Асқазан деңгейіне дейін құйғыны түсіріңіз және асқазанға тамақ енгізуді қайталаңыз.
    
17. 
    Тамақтандырғаннан кейін сүңгіні шаймен немесе қайнатылған сумен жуыңыз.
    
18. 
    Сүңгінің шетіне қысқышты (тығынды) салыңыз, құйғыны алыңыз. Сүңгінің шетін залалсыздандырылған салфеткамен ораңыз, (немесе оны науқастың киіміне түйреуішпен жапсырыңыз).
    
19. 
    Қолғапты шешіп, контейнерге салыңыз. Қолыңызды жуып, кептіріңіз.
    

Ескерту: жасанды тамақтандырудың барлық кезеніңде сүңгіні 2-3 аптадай қалдырады, шырышты қабықтың ойылуының алды алуын жүргізеді:

• 
  -38-40⁰ су моншасында тамақты жылытады;
  
• 
  қарсы көрсетілімдері болмаса, науқас отыру қалпында болады;
  
• 
  науқастың ес түсі болмаса, басы қырына бұрылған, жатқан қалыпта болады;
  
• 
  сүңгі кеңірдікке түскенде науқас көгереді, жөтеледі, ентігеді, бұл жағдайда сүңгіні жылдам шығару қажет.
  

Гастростома – асқазан мен іш пердесінің алдынғы қабырғасын жалғастыратын асқазан тесігі.Тыртықталып тарылу, жаңа өспе, күю немесе жарақаттану салдарынан болатын өңеш түйнелісі бар науқастардың асқазанына тесік жасалады. Гастростома арқылы енгізілген түтік бойынша науқасқа тамақтандыру жүргізіледі.Өте сирек, асқазан арқылы тамақтандыру мүмкін болмаса, онда аш ішекке ұқсас тесік – еюностома салынады.Екі жағдайда да қуысты мүшеге (асқазан, аш ішек) іш пердесінің алдынғы қабырғасына тігілген, резеңке түтік енгізіліп, іш пердесінің алдынғы қабырғасына – тігіспен немесе ұзындығы 15-16 см жалпақ жабысқақ пластырьмен бекітіледі.Лапаратомиялық жаранын негізіне жақындатып тас жабық тігілген түтік енгізіледі.Таңуды жасаған уақытта қадағалау қажет. Екі жаранын арасында жанасу болмау керек, неге десең лапаротомиялық жара бірден өң бітумен жазылуы керек, ал түтік шығарылған жерде біраз уақыт өткен соң ұлпаларды бөгде затпен тітіркендіру нәтижесінде резеңке түтік іріңдей бастайды.Кейде түтік жанында ішперде қабырғасындағы канал бойынша асқазан және ішек ішіндегі заттар өтеді.Тану процесінде түтіктін қалпын ұқыпты қадағалау қажет. Түтікті бекіткенде әсіресе жалпақ бинтті ауыстырған уақытта. Оны орнында ұстап тұруды. Егер де түтік түсіп қалса, онда тез дәрігерге хабарлау қажет. Күтімнің қиындығы мынада, гастростома және еюностома айналасында тері былжырайды.НАУҚАСТЫ ГАСТРОСТОМА АРҚЫЛЫ ТАМАҚТАНДЫРУМақсаты: науқасты тамақтандыру.Қолдану көрсетілімдері: ас қорыту жолының ауыз қуыс-асқазан учаскесінің өткізгіштігінің бұзылуының барлық жағдайлары; жақ-бет операциясы және жарақаты; ауыз қуыс, жұтқыншақ және өңештің жарақаттануы; бас-ми жарақатында, қатерлі ісіктерде зақымдануында жұтынудың бұзылуы; өңештің күйігінде.

Дайындаңыз: залалсыздандырылған: шыны құйғыны, резеңке түтікті, сүрткілерді (500 мл көлеміндегі), 35-45⁰С дейін жылытылған ыдысты, сұйық тамақ пен қысқышты, жабысқыш пластырьді.Іс-әрекет алгоритмі:

1. 
   Науқасқа емшара барысын түсіндіріп, оның келісімін алыңыз.
   
2. 
   Науқасты алда болатын тамақтандыруға дайындаңыз.
   
3. 
   35-45⁰С дейін жылытылған жартылай сұйық тамақты даярлаңыз.
   
4. 
   Науқасқа жоғарғы Фаулер қалпын беріңіз.
   
5. 
   Қолыңызды гигиеналық деңгейде тазартыңыз, қолғапты киіңіз.
   
6. 
   Кіретін тесікті жабатын салфетканы және қысқышты резеңке түтіктен алыңыз.
   
7. 
   Резеңке түтікке шыны құйғыны жалғастырыңыз.
   
8. 
   Құйғыны сәл қырына науқасқа қарай еңкейте отыра, жоғары көтеріңіз.
   
9. 
   Даярланған тамақты аз порциямен асқазанға құйғы арқылы енгізіңіз.
   
10. 
    Шайды ішкізіп болған соң құйғыны және резеңке түтікті жуыңыз.
    
11. 
    Құйғыны алып, зарарсыздандыру ерітіндісі бар ыдысқа салыңыз.
    
12. 
    Резеңке түтіктін шетіне залалсыздандырылған сүрткіні салыңыз, қысқышпен қысыңыз.
    
13. 
    Гастростомаға күтімді жүргізіңіз (гастростоманы күту стандартын қараңыз).
    
14. 
    Қолыңызды жуып, кептіріңіз.
    

Гастростоманы күтуМақсаты: емдік.Қолдану көрсетілімдері: операциядан кейінгі жағдай.Дайындаңыз: залалсыздандырылған: 3-4 дана пинцеттерді, Кунер қайшысын, таңғыш материалды, қолғапты, лотокті, Жане шприцін, 0,5% калий перманганат ерітіндісі бар флаконды, шпательді, жылытылған түрдегі Лассар пастасын; лейкопластырьді, пайдаланған таңғыш материалдарға арналған лотокті, зарарсыздандыру ерітіндісі бар ыдысты, қауіпсіз жоюға арналған контейнерді.Іс-әрекет алгоритмі:

1. 
   Науқасқа емшара мақсаты мен барысын түсіндіріңіз.
   
2. 
   Гигиеналық деңгейде қолыңызды тазартыңыз, қолғапты киіңіз.
   
3. 
   Ұзындығы 15-16 см кем емес кішкене жабысқыш пластырьді даярлаңыз, түтікті терінің үстінен ораңыз және науқастың терісіне пластырьдің шетін желімдеңіз.
   
4. 
   Тесіктің айналасындағы теріні 0,5 % калий перманганат ерітіндісімен суландырған мақта шаригімен тазартыңыз, құрғақ шарикпен мұқият кептіріңіз.
   
5. 
   Қалың қабатты жылытылған Лассар пастасын шпательмен тесіктің айналасындағы теріге жағыңыз.
   
6. 
   Пастаның үстінен «кішкене ыштан» түрі бойынша кесіліп, залалсыздандырылған салфеткаларды салыңыз (1-салфетканын кесілген жағы төмен, 2-кесілген жағы жоғары, 3-сол жағы, 4-оң жағы).
   
7. 
   Залалсыздандырылған салфетканың үстінен ортасында тесігі бар үлкен салфетканы салыңыз (түтікті шығару үшін).
   
8. 
   Үлкен салфетканың тесігі арқылы шығарылған резеңке түтікті жолақ бинтпен тығыз бел айналасына, белбеу сияқты екі түйінге байлаңыз. Осы белбеуді екінші жолақ бинтпен бекітіңіз.
   
9. 
   Пайдаланған құралдарды зарарсыздандыру ерітіндісі бар ыдысқа салыңыз.
   
10. 
    Қолғапты шешіңіз. Қолғапты, таңғыш материалдарды қауіпсіз жоюға арналған контейнерге салыңыз.
    
11. 
    Тануды жасап болған соң түтіктің өткізгіштігіне және асқазанға баратынына көзіңізді жеткізуіңіз қажет, ол үшін Жане шприцімен немесе құйғыш арқылы түтікке аз мөлшерде залалсыздандырылған ерітінді құйылады. Егер де түтіктен өтпесе немесе резеңке түтік тесіктен түсетін болса, онда дәрігерге хабарлауыңыз қажет.
    

VІІI. Қарапайым физиотерапиялық әдістер.Сүлікпен емдеу. Оттегімен емдеуЖылытқышты қолдануМақсаты: дене учаскелерін жылытып, қанмен толуын күшейту, жергілікті қыздыру әсері.Қолдану көрсетілімдері: қызбаның І және ІІІ кезеңдерінде, инъекциядан кейінгі болатын инфильтратта (түйіндерде), жұлынның белдегі түбірінің қабынуы (радикулитте), ұлтабарды сүңгілегенде, соғып алудың 2 тәулігінде, невритте, невралгияда.Қарсы көрсетілімдері: іш қуысының жедел қабыну және ауруы процесі, қатерлі ісіктер, қан кету, соғып алудың бірінші тәулігінде, тері бетінің бүтіндігінің бұзылуында, іріңді жарада.Асқынулар: күйіп қалу, денеде дақ болу.Қоятын жерлері: инфильтрат аймағы, бел аймағы, балтыр бұлшық ет аймағы, оң жақ қабырға асты аймағы.Дайындаңыз: резеңке жылытқышты (1,5-2 л), су (t-60-70⁰С), сүлгіні (жаялықты), зарарсыздандыру ерітіндісі бар ыдысты, шүберекті (2 салфетканы жылыткыштың сыртын зарарсыздандыру үшін), су термометрін.Іс-әрекет алгоритмі:

1. 
   Науқасқа емшара мақсаты мен барысын түсіндіріңіз, оның емшара жасауға рұқсатын алыңыз.
   
2. 
   Жылытқыштың 2/3 көлеміне ыстық суды (t-60-70⁰С) құйыңыз.
   
3. 
   Жылытқыштың мойынынан қысып ауасын шығарыңыз (мойынында су пайда болғанша), тығынын бұрап бекітіңіз.
   
4. 
   Жылытқышты тығынын төмен қаратып төңкеріп, саңылаусыздығын тексеріңіз. Жылытқышты сүлгімен құрғатып сүртіңіз.
   
5. 
   Жылытқышты сүлгіге (жаялыққа) ораңыз.
   
6. 
   Қолыңызды гигиеналық деңгейде тазартыңыз.
   
7. 
   Жылытқышты дененің қажетті учаскесіне қойып, оны салқындағанша ұстаңыз.
   
8. 
   Жылытқышты алып, оны ашып суын төгіңіз.
   
9. 
   Науқастың терісін қараңыз (жылытқыш қойылған жерде тек қана жеңіл желпі қызару болуы керек).
   
10. 
    Науқасқа ыңғайлы жағдай алуға көмектесіңіз, жылы жабыңыз.
    
11. 
    Жылтқышты зарарсыздандыру ерітіндісіне батырылған шүберекпен 2 рет арасына 15 минут салып өңдеңіз.
    
12. 
    Жылытқышты сумен жуып, құрғатып, арнайы белгіленген жерде сақтаңыз.
    
13. 
    Қолғапты шешіп, қолыңызды жуып, құрғатыңыз.
    

Ескерту: жылытқышты жиі немесе ұзақ пайдаланғанда болатын күюдің салдарынан тері түсінің өзгеруін алдын алу үшін, жылытқыш астындағы теріге вазелин немесе майды жағыңыз.Мұзды мұйықты қолдануМақсаты: қан тамырларын тарылту әсері, ұзақ жергілікті салқындату.Қолдану көрсетілімдері: