Түсіружұмыстарынжүргізудіңқазіргізаманғыәдістерініңбірі-жерсеріктікәдіс. Жерсеріктікбақылаудеректерібойыншажергіліктіжерге,тәулікмерзімінежәнеауа-райынатәуелсізнүктелердіңорнын(координатталарын)жоғарыдәлдікпенанықтауғамүмкіндікбереді.Сандықтопографиялықтүсірулердіқолдану,ГАЖпенСАПР-даалынғандеректердіңберілуінжеңілдетеді.Алгеометриялықжәнеатрибутивтік(анықтауыштық)ақпараттардытікелейдаладатіркеугемүмкіндікберетінтехнологиялардыңсандық-картографиялықнегіздерін(СКН)жасаудаерекшеліктерібар.Қазіргікездесандықтопографиялықтүсірудіңжаңатехнологиясы табысты қолданылуда. Ол электрондық тахеометрлер мен нақтыуақыттағы жерсеріктікгеодезиялықжүйелердіпайдаланып,кеңістіктікақпараттарды жинауғажәнетеңестірукезеңінетоқтамай,деректербазасыбайланысқан сандықжоспардытікелейдаладаалуғанегізделген. Даладанақтыуақыт ауқымында жер серіктік әдістер арқылы (Real Time Kinematic,RTK)м 2х3 см дәлдікпен,пикеттердіңпландықжәнебиіктіккоординаттарыанықталады. Топографиялық түсірістерді орындауға арналган аспаптардың біріGPS Leica Viva GS 16 аспабы. Бұл аспап ең қиын деген жерлердің үш өлшемдімоделінжасауға мүмкіндікберетін бағдарламаға ие(2-сурет).GPS-жерайналасындағыорбитабойыншаорынауыстыратын24спутниктен тұратын жүйе. GPS аспабының жадында осы жер серіктіктердіңбарлығытуралыақпаратбар.Осындай
кестегебайланыстыолардыңәрқайсысынадейінгі арақашықтықты анықтайалады.Жерсеріктікәдістер -тиімсізүлескілердітүсіруүшінэлектрондықтахеометрқолданылады.Жерсеріктікқабылдағышпенэлектрондықтахеометрарқылыжергіліктіжертуралыдеректердіжинаукезіндеавтоматтыесептеуішкоординаталарданбасқа,контроллерге(ақпаратжинауыш)пикетсипаттамалары(пикетқатыстынысан нөмірі, коды,оныңбасқапикеттерменқосылуретітуралымәліметтер,т.б.)қолданенгізіледі.Түсірунәтижелерінкомпьютержадынатасымалдағансоңавтоматтытүрдетопографиялықпланкөрінісі,оныменбайланыстыдеректербазасыныңқұрастырылуы шығарылады. Ал қажет жағдайда атқарушы (орындаушы) осыдеректердітолықтырыпнемесетүзетіп,олардыСАПРнемесесоңғыпайдаланушы ГАЖ-нда пайдалана алады.Өлшеудеректерініңкомпьютергеенгізуді, алынған сандықкартографиялықнегіздердіөңдеуді,әріредакциялаудытікелейдаладажүзегеасыруғаболады.Бұлтүсірунәтижелерініңдәлдігін арттырады.Түсіругеарналғандалалықжерсеріктікжабдықтіреуіш(базалық)станцияжиынтығыменRTKрежімінқолдайтынеңаздегендебіржылжымалыжиынтықтан тұрады.Базалық жиынтық -жерсеріктікантеннадан,қабылдағыш пен антеннасыбартаратушырадиомодемнентұрады.НавигациялықГЛОНАССнемесеНАВСТАРжүйежерсеріктерінесигналқабылдайтынжерсеріктіккоординаталары белгілі нүкте үстіндегі кәдімгі штативке орнатылады.Бұл -геодезиялықпунктнемесекоординаталарыжоғары дәлдіктістатикалық
жерсеріктікбақылаудананықталғанеркін орналасқан нүкте (жер серіктікжелінүктесі)болуы мүмкін.Жерсеріктікқабылдағышантеннақабылдағансигналдыөңдеп,деректергетүзетулер жасайды.Таратушырадиомодемосытүзетулерді,эфиргетаңдапалынғанжиіліктірадиоканалдатаратады.Радиомодемніңәрекететурадиусі көптегенфакторларға:оныңсипаттамасына,жергіліктіжербедеріне,салынғанқұрылыснемесеормандыжердәрежесіне,радиоэфирдіңшуылдаудеңгейінебайланысты.Осыфакторлардыңтиімдіарақатынасы кезінде түзетулер 15 км және одан да көп арақашықтыққа берілуімүмкін.Түзетулердіүлкенарақашықтыққаберунемесекүрделіжағдайдажұмыс істеу кезінде радиомодем автономиялы жұмыс істеп, радиосигналдыңретрансляторы қызметінатқарады.Станцияжиынтығыныңқұрамынажерсеріктікантенна биіктігінөлшеугеарналғанштанга, жалғастырыптұратынкабельдер,деректердікомпьютергетасымалдауғаарналғанкабельдер,қосымшааккумуляторларкіреді.Жылжымалы(түсіріс)жиынтығыарнайырюкзакқасалынады,олжерсеріктікантенна,қабылдағыш,қабылдаушырадиомодемнентұрады;олкөпфункциялыконтроллер-жинаушыменбасқарылады.Жерсеріктікантеннадеңгейідөңгелекқадағабекітіліп,түсірілетіннүктегеретіменорнатылады.Қабылдағышбазалықстанцияданрадиоканалбойыншақабылданғандеректерді пайдаланып, нүктелердің орнын есептейді. Қада тұрған орындағынүктелердіңкоординаталарыісжүзіндетезанықталады(2-10с)да,оныорындаушыконтроллердеатрибутивтідеректерменбіргесақтайды.Жылжымалыжиынтыққа
-қосымша аккумуляторлар, жалғастырылатын кабельдер мен деректерді тасымалдауға арналған кабельдер кіреді. Жылжымалы жиынтықтың жер серіктік қабылдағышы бір немесе екі жиілікті болуы мүмкін. Екі жиілікті қабылдағышты пайдалану -нүкте координатталарын едәуір, дәлірек, сол уақыт аралығында алуға мүмкіндік береді. Ол сандық-топографиялық түсіруде ерекше маңызды. Сонымен қатар, шуылдауды басатын технологиясы бар қабылдағышты пайдаланған жөн. Бұл сигнал қабылдауды үзбей аласа ағаштардың тоғайы арқылы өтуге мүмкіндік береді.
Түсіру алдында базалық станция тұратын орынды таңдауда көрінетін жер серіктік саны барынша көп болуы үшін аумақты алдын ала анықтап алады. Камералдық жағдайда абрис дайындалады, түсірілетін нысан кодтарын жіктеуші,оларды сандық картографиялық негіз қабаттары бойынша тіркеп жазып, жергілікті жер планын автоматты салу үшін таңдап алынады. Контроллерде қондырылған жүйенің бірі тағайындалуы немесе координаталар анықталатын проекция координаталардың жаңа жүйесі құрылуы мүмкін.
RTK-ны пайдаланып түсіру сызбанұсқасы мынадай: базалық станцияның таратушы радиомодемінің антеннасы -берілетін сигналдың әрекет радиусіұлғайту үшін, барынша жоғары биіктікке орнатылады. Базалық станция моделі қосылғаннан кейін,жылжымалы жиынтық қабылдағышының инициализациясына кіріседі (фазалық өлшеулердің көп мәнділігіне рұқсат берілуі). Екі жиілікті қабылдағышты пайдаланған кезде инициализация үшін 1-2мин керек, сонымен бірге антенна орын ауыстыруы
мүмкін(мысалы,түсіруүлескісінежеткенше).Біржиіліктіқабылдағыштыпайдаланғанкезде20-25минуақыткерек,бұлкездеантеннажылжымауықажет.Инициализацияаяқталғансоңорындаушықаданыпикеткеорнатып,контроллер-жинақтауышклавиатурасынаноныңатауыненөмірі(әдетте, автоматтыреттікнөмірлер),түсірілетіннысанкоды(кітапханадантаңдап алынады не қолдан теріледі), қаданы бұрынғы немесе жаңа биіктіккеенгізіп,координаталардыконтроллер-жинақтауышқабекітеді.Бақылаужағдайына байланысты координаталарды анықтау уақыты 2-ден 10 с-қа дейінөзгереді.Контроллергеқондырылғанкоординаталықгеометрияфункциясықолжетпеснүктелердің(баған,ағашорталығы,т.б.) координаталарынтірескенбұрышпенжылжушамасы,жармабойыменнеоғанперпендикулярығысу,т.б.бойыншаоңайесептеуге,нысанкоординаталарыныңсоңғымәнінсақтауғамүмкіндікбереді.Контроллердисплейіненүктекоординаталарынтүсіру процесінбақылауға,олардыңағымдағыдәлдігімен олардыңпараметрлері бойыншанүктедебақылаууақытынарттыруғанемеседеректердітіркеугешешім қабылдауғамүмкіндікберетінақпараттардышығаруғаболады. Осыныңбарлығынконтроллеравтоматтытүрдеорындайалады. Контроллер-жинақтауышдалалық деректерді ішкі жадқа не PCMCIA-картаға жазуғамүмкіндікбереді.Соныменқатар,өлшеулердіңшаланәтижелерінкейінөңдеуүшінқабылдағышқа параллельжазуғаболады. Мұндай мүмкіндіккоординаталықтүзетулеррадиоканалбойыншаалынбаған жағдайдапайдалы,жерсеріктікбақылаудеректерісақталады