Фрейд мәдениеттің Конституциялық сипаттамаларының қатарына ақыл-ой белсенділігінің жоғары формаларына, интеллектке, ғылым мен өнердің жетістіктеріне құрметпен қараудың болуы жатады. Егер Фрейд атап өткендей, кез-келген елде көркем картиналар мен сәулет ансамбльдерін жасайтын, өлеңдер мен драмалық шығармалар жазатын, зерттеу және оқытушылық жұмыстармен айналысатын адамдарға құрметпен қарау болса, онда мұндай елді Мәдени деп атауға негіз бар.Фрейд жоғары мәдениеті бар елде философия міндетті түрде дамып, қарқынды діни өмір болуы керек деп баса айтады. Бірақ шынайы мәдени қоғамның ең маңызды ерекшелігі-Фрейд күшті құқықты тануға емес, адамдардың бір-бірінен теңдігі мен өзара тәуелділігі принципін тануға негізделген адамдар арасындағы қатынастардың белгілі бір түрінің болуы деп санайды.Демек, Фрейд өзінің мәдени теориясын түсіну үшін түбегейлі маңызы бар қорытынды жасайды: "мәдениеттің бірінші талабы-әділеттіліктің талабы".64. Қазақстардың ұлттық мәдениетінің ерекшеліктеріУникальность: 100Қазақ халқының мәдениеті бірегей. Қазақтардың салт-дәстүрлері өте қызықты және алуан түрлі. Қазіргі Қазақстандағы ұлттық дәстүрлер мен ұлттық мәдениетке құрметпен және қамқорлықпен қарайды. Қазақстан мәдениеті тарихи дәстүрлерге өте бай. Қазақ халқының салт-дәстүрлері қонақтың бесбармақ, қуырдақ, шелпек, көже, құмыз және шай ішу сияқты ұлттық тағамдармен тамақтануын талап етеді. Мұның бәрі киіз үйдегі дастархан басында болуы керек . Қазақтар үшін киіз үй-ең қолайлы тұрғын үй. Ол көшпенді халықпен ойлап табылған. Киіз үй кереге, шаңырақ, уықтар, есік , еден және киәздер кіреді. Киіз үйдің ең басты ерекшелігі оның тез құрылып, жиналуында. Ата бабаларымыздың әр жыл мезгілінде күзеуден қыстауға, ал қыстаудан көктеуге көшіп жүретіні бәрімізге мәлім. Киіз үй көп орын алмайттын, жыллы әрі ыңғайлы баспана болатын.Ұлттық киім-қазақ халқының мәдениетінің бір бөлігі. Ерлер киімі шапанмен киілуі тиіс. Оны жасау үшін барқыт жиі қолданылады . Әйелдерде ұлттық киім мақта ақ костюмнен тұрады, оның үстіне ою-өрнектермен безендірілген барқыт көкірекше киіледі . Егде жастағы әйелдер үшін бас киім ақ жамылғы –"кимешек", ал келіндердің қауырсындарымен әшекейленген биік қалпағы –"сәукеле" .Тек қазақ халқында музыканттар сайысы - "айтыс" бар. Халық шешендік өнерді жоғары бағалайды, барлық ақындарды, домбыра мен қобыз сияқты ұлттық музыкалық аспаптардың сүйемелдеуімен сайысқа түсетін суырып салма ақындарды қадірлейді .
Сондай-ақ, қазақ халқы өзінің ұлттық ойындарымен ерекше, өйткені ойындар кез-келген мерекенің ажырамас атрибуты болып табылады.Сәулет құрылыстары: ескерткіштер, кесенелер-еліміздің мәдени игілігі. Әр ескерткіштің артында ғасырлар бойы қалыптасқан және ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келе жатқан аңыздар бар, осылайша сол кездегі мәдениет пен байлықты сақтайды. Біздің ата - бабаларымыз біздің халқымызды, елімізді мәдени-байытылған, дамыған мемлекет ететін ұлы адамдардың еңбектерін бағалау, сақтау және есте сақтау үшін халқымыздың мәдениетін, әдет-ғұрпын, салт-дәстүрін бізге жеткізе алды. Біздің міндетіміз-болашақ ұрпақтың мақтанышына айналуы үшін осы құнды үлесті сақтау.Қорытындылай келсек, қазақ халқының ұлттық мәдени ерекшеліктері көздің жауын алатын ерекше көркем және пайдалы бұйымдар болып табылады. Сәулет объектілері өзінің архитектуралық шеберлігімен таңқалдырса, салт дәстүрлер мен ырым-жоламалар халқымыздың бай мәдениетін көрсетеді.65. Қазақ философиясының қалыптасып дамуының тарихи кезеңдеріУникальность 100Қазақ философиясының тарихын үш кезеңге бөлуге болады:- алдын-ала философия (ежелгі дәуірден IX ғасырға дейін) - әлсіз қалыптасқан сана байқалады, ол ішкі ойлаудың субъективті және объективті қарама-қайшылығын анық ажырата алмайды, ол жеткілікті үйлесімді, дәлелді және дәлелді теорияны құра алмайды; психологиялық образ эмоционалды деңгейде, ойлардың нақты байланыссыз салынған;- философиялық кезеңнің өзі (XI ғасырдан XIX ғасырдың аяғына дейін) - мұнда объективті және субъективті сана деңгейінде айқын ерекшеленеді; оның негізін ойшылдар түсінетін және белгілі бір тұжырымдамалардың теориясы мен қалыптасуына әкелетін формальды-логикалық операциялар арқылы қолданатын категориялар мен ұғымдар құрайды; философиялық ілімдердің ауқымы мен арсеналы кеңейді, ойлау дәрежесі тереңдей түседі және алынған нәтижелердің көлемі мен сенімділігі артады;- қазіргі кезең (ХХ ғасырдың басынан бастап) - классицизмге бейімделуімен, бүкіл әлемдік тарихи-философиялық процесті қамтуға, теориялық және әдіснамалық багажмен, әлеуметтік-мәдени құндылықтармен байытуға және осының бәрін ұлттық философияның жалпы және ерекше сәттерінде нақты дамуына бұруға деген ұмтылысымен ерекшеленеді; ең алдымен, зерттеу құралдарын, тарихи дереккөздерді, философияның келбетін табуға, ұлттық философияның табиғатын, оның әртүрлі факторлармен шартталуын, жалпы адамзаттық әлеуметтік-философиялық Ойдағы өз орнын анықтауға деген ұмтылыс.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері қазақстандық гуманитаристиканың философиялық әлеуеті ашылуда. Перде көзден құлап кеткендей. Әлемдік мәдениеттің алдыңғы беттері, Шығыс пен Батыстың Әлемдік философиялық ойының барлық байлығы ашылады. Қазақстандық философиялық мектеп өзінің дамуы мен өсуі үшін бұрын-соңды болмаған серпін алды. "Қазақ философиясы" термині танылып, алдағы зерттеулердің проблемалық өрісі анықталғанға дейін біз көп нәрсені бастан өткердік. Мысалы, ҚР БҒМ Ғылым комитетінің Философия және саясаттану институтында қазақ философиясы бөлімі ашылды, қазір ол жетекші, базалық бөлімдердің бірі. Содан бері ақындық қазақ дүниетанымының өзіндік ерекшелігін, бірегейлігін, көшпенділік философиясын ашатын, дала өркениетінің еркіндікті сүйетін рухын білдіретін жұмыстар топтамасы жарияланды.Бүгінгі жаһандану дәуірінде өркениеттің көшпенді тұрпатының ерекшелігін түсіну еуропоцентризмді түбегейлі сынай отырып, көшпенді халықтар тарихының құндылығын, олардың материалдық және рухани мәдениетін, қоғамдық және мемлекеттік құрылымын тани отырып, елеулі түрде қайта қаралуда. "Көшпенділік жағдайында философиялық дүниетанымның даму формалары туралы мәселе ерекше назар аударуға тұрарлық. Философия дербес теориялық білім және ойлау дәстүрі ретінде, - деп атап өтті ҚР ҰҒА Академигі, философия ғылымдарының докторы А.Н. Нысанбаев, - тек отырықшы елдерде ғана емес, пайда болады және дамиды... философиялық түсінік іс жүзінде жасырын түрде, мысалы, діни философияда, көркемдік философияда, поэтикалық философияда дами алады. Қазақ философиясы-адам мен әлемнің ерекше поэтикалық қабылдауы мен сезімімен өзінің бірегей космосын жасаған дала мәдениетінің өзіндік сана-сезімі. Егер философияны оның бастапқы мағынасында жан – жақты логикалық білімнің ерекше түрі ретінде ғана емес, даналыққа, өзін-өзі тануға және өмірді түсінуге деген махаббат ретінде түсінсе, онда Ш.Уәлихановтың соңынан толық құқығы бар көптеген дала жыршылары мен ақындарын көшпелі философтар деп атауға болады".66. 19-20 ғасырлардағы қазақ философиясыУникальность 100Жаңа пән ретінде қазақ философиясының тарихы 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында бастау алады.Кеңес заманында бұл сала дәстүрлі түрде Ш.Уәлиханов, А. Құнанбаев, Ы. сияқты ойшылдардың сөзсіз маңызды атауларымен шектелді. Алтынсарин іс жүзінде зерттелмеген. Бүгінгі таңда философтардың белгілі бір бөлігінің арасында оның бар екенін жоққа шығаратын пікір бар. Алайда, бәріне қарамастан, қазақ философиясы болған және солай. Оның үстіне, зерттеушілердің пікірінше, оның 25 ғасырлық тарихы бар. Оның негізгі бағыттары:
- аңғал-диалектикалық ойлар;- бастапқы дүниетанымдық бағдарлар;- Дін және еркін ойлау формалары туралы философиялық ойлар;- адамгершілік мәселелері;- адамтану немесе человекознание;- зорлық-зомбылық, ұлттық келісім және т. б. идеялары.Әңгімешілер мен әншілер, ақындар мен жыраулар, саясаткерлер мен батырлар, хандар мен қолбасшылар - олардың барлығы әртүрлі деңгейде өздерінің дарыны мен ақыл-ойының арқасында объективті әлемнің қасиеттері, адам мен адамның қарым-қатынасы туралы ойлап, пайымдап, халықтың философиялық дәстүріне белгілі бір үлес қосты. Алайда, олар объективті жағдайларға байланысты дамыған философиялық ілім жасай алмады, дегенмен олар өз дәуірінің әлеуметтік дамуының негізгі тенденциясын білдірді. Бұл ілімнің элементтері:- білімнің кейбір жақтарының сипаттамасы;- еркін ойлау негіздері;- деистік және пантеистік көзқарастар;- гуманизм;- этикалық мәселелер;- құқық саясаты және мемлекет, қоғам, адамның мағынасы туралы философиялық пайымдау.Ұлттық философияның қалыптасуының бұл аспектілері адамның танымдық іс-әрекетінің біржақтылығына, консерватизмге және тоқырауға қарсы бағытталған, білімді игеруге шақырған, қазақ халқының прогрессивті дамуына кедергі келтіретін күштерге қарсы бағытталған. Бұл шынайы патриотизмді, Отанға және халыққа деген сүйіспеншілікті, ата-бабаларды құрметтеуді, жақсы болашаққа ұмтылуды насихаттаған ұлттық философияны дамытудың өзіндік ерекшелігі болды.Қазақтардың бай өмірлік тәжірибесі халық даналығына ойлаудың ерекше тәсілін табуға мүмкіндік берді - жалпы философия тарихында бірегей философиялық құбылыс болып келген, ғасырлар бойы ұрпақтан ұрпаққа сақталған, көбейген және Сақталған құпия ойлардың өміршеңдігін беретін ауызша шығармашылық. Халық өмірінің бейнесі, оның өзін-өзі тануы мен өзін-өзі тануы, болашақ туралы ойлар, шынайы руханияттың шынайы элементтері, Отаны мен жақындары үшін азап шегу, қандас тайпалармен бірігуге деген ұмтылыс ұлттық философияның қалыптасуы мен дамуының маңызды жағын құрайтын ұлттық дүниетанымда кең көрініс тапты. Халық эпостары, эпостар мен аңыздар, лирикалық және күнделікті өлеңдер, мақал-мәтелдер, адам мен табиғат арасындағы қарым-қатынас, саяси және экономикалық пайымдаулар өз заманының тиісті білім теориясының дүниетанымының жеткілікті дамыған деңгейін көрсетеді.Қорытындылай келсек, қазақ философиясының тарихы халық тарихының ең мазмұнды бөлігі болып табылады. Ұлттық идеялардың бай элементтері мен оларды тану тәсілдері философиялық білімде көрініс тапты. Бұл қазақ философиясының айрықша ерекшелігін құрайды, себебі тарихи байлық пен ұлттық ой бір-бірімен тоғысып, өзара байытылып, ұлттық философияның негізін құрады.
67. Абай философиясындағы құдай және адам мәселелеріУникальность 100Ар-ождан бостандығы ғана емес, конфессияаралық келісімнің негізіне айналған толеранттылық қазіргі қазақстандық қоғамның аса зор құндылығы болып табылады. Басқа сенімнің адамдарына төзімділік орныққан бүкіл халықтың менталитеті рухани мәдениеттің әсерінен қалыптасты, оның орталығы адам, оның өмірі, мүдделері мен қажеттіліктері. Діни философияда адам, оның мәні мен шынайы болмысы туралы ойлар сенім мәселесіне шоғырланған. Онда иман ерекше мәселе ретінде қарастырылады және адамның рухани әлемімен ғана емес, таңдаудың дүлей өмірлік жағдайында туындайтын еркіндік проблемасымен байланыстырылады. Абай Құнанбаевтың ой-толғаулары сенім феноменіне философиялық талдаудың үлгісі болып табылады. Оның діни көзқарастарына жасалған бұл талдау оны қазақ халқының рухани жетекшісі деп толық негізбен айтуға мүмкіндік береді, Абай Құнанбаевтың діни ой-толғамдары иманның мәніне терең енуімен, оның адамның күнделікті өмірімен ажырағысыз байланысымен ерекшеленеді. Оның дін, сенім, адамгершілік туралы ойлары кейінгі ұрпақтың рухани келбетіне үлкен әсер етті. Абайдың Құдай, сенім, адам туралы көзқарастарының экзистенциалды дыбысы оларды ақыл-ойды түсіну арқылы ғана емес, сонымен бірге сезімдер мен сезімдерді талдау арқылы түсінуге ұмтылуда көрінді. Сенімді қарастыруда ол интроспекциядан, өзінің діни көзқарастарының, сезімдерінің, тәжірибелерінің өзін-өзі тануынан туындайды. Ол үшін Құдай туралы ойлауға, сезінуге және алаңдауға болатын нәрсе маңызды. Өз пайымдауларында ол Құдайдан адамға емес, керісінше адамнан Құдайға бет бұрды. Бұл тәсіл С. Кьеркегор, Л. Толстой, Ф.М Достоевскийге де тән. Сондықтан олар Құдай туралы ұғымды адам мазмұнымен толтырады және Құдай адам өмірінің екінші жағында тұрған шектен тыс шындық емес екенін, бірақ адам өміріне тікелей байланысты екенін, Құдай оның жанының маңызды бөлігін құрайтынын көрсетеді. Бірнеше рет олар Құдай мен сенімнің мәніне мұқият ену адамның бүкіл өмірін, көзқарастарын, ресми догмаларын қайта қарауға әкелетінін баса айтады. Оларға сенім адамның рухани өміріндегі өзін-өзі айқын құбылыс ретінде көрінбеді. Тәжірибені органикалық түрде қамтитын оның түсінігі жалпы қабылданған діни идеялармен келіспеушілік және тіпті қақтығыспен бірге жүрді. Ойшылдың жүрегінде сенім күмән тудырады, бұл оның жұмысына ойдың ерекше шиеленісін берді. Осыған байланысты оның ойлары экзистенциалды дыбысқа ие болады, сондықтан қазақ ақынының өмірі мен шығармашылығы экзистенциалды философиямен дін мен сенім мәселелерін талдау аясында қызығушылық тудырады.