Ашық қоғамның негізін құрайтын демократия ұғымы мен принципін түсіндіре отырып, Поппер мыналарды атап өтті:Демократия, әдетте, жалпы сайлау институтының маңыздылығы тұрғысынан да көпшіліктің билігі ретінде сипатталуы мүмкін емес. Биліктің іс-әрекеті халықтың оларды қантөгіссіз жою құқығымен шектелуі керек. Демек, егер билік етушілер азшылыққа тиісті реформаларды бастау құқығына кепілдік беретін әлеуметтік институттардың тиімділігін қамтамасыз етпесе, онда мұндай режим тирания мен диктатура ретінде анықталуы мүмкін. Демек, демократиялық конституция бастапқыда қолданыстағы заңдар жиынтығындағы өзгерістердің жалғыз түрін ғана жояды-демократияның өзіне қауіп төндіретін өзгерістер. Поппердің пікірінше, жалпы азшылықты қолдауға арналған Демократия, ең алдымен, заңды бұзған, басқаларды демократияны күшпен құлатуға итермелейтін адамдарға қолданылмайды. Демократияны қорғайтын қоғамдық институттардың жан-жақты дамуының саяси бағыты билік құрылымдары мен жеке адамдар массасында жасырын антидемократиялық ниеттердің болуының нақты және әмбебап тенденциясын ескермеуге тиіс. Демократияның құлдырауында салыстырмалы әлеуметтік баға жоқ-бұл барлық құқықтардың жоғалуы. Экономикалық өсу сақталған жағдайда да, биліктің озбырлығына әлеуметтік мойынсұну императивке айналады. Әрбір өркениет үшін күшті өзгерістердің стресстік әсері әрдайым антидемократиялық үрдістерді жандандырады. Поппер кейіннен ашық қоғамның екі негізгі сипаттамасын анықтады:кез-келген әлеуметтік мәселелерді еркін талқылаудың заңдылығы, қоғамдық талқылаулардың нәтижелері саясатқа әсер ету дәстүрімен бірге; "пайда іздемейтіндердің" бостандығына ықпал ететін институттардың болуы. Ашық қоғам, Поппердің пікірінше, шындық та, идеал да. Поппердің пікірінше, Демократия нақты ашық қоғамға апаратын жолды көрсетеді. Поппердің пікірінше, демократия мен ашық қоғам жағдайында ғана көптеген қиыншылықтардан аулақ болудың нақты мүмкіндігі бар. Поппердің көзқарасы бойынша: "егер біз әлеуметтік тәртіпті күшпен бұзатын болсақ, онда біз сансыз құрбандықтар үшін ғана емес, әділетсіздік пен репрессия қалыпты жағдайға айналатын жағдай жасаймыз... Өкінішке орай, Мемлекет жойылмайтын зұлымдық болып табылады... Адамзатты жоюдан оңай ештеңе жоқ-зорлық-зомбылықты жою жеткілікті. Жанжалдары неғұрлым ақылға қонымды жолмен шешілетін ұтымды қоғам құру әлдеқайда қиын". Әлеуметтік жауапкершілік сезімі және бостандыққа деген сүйіспеншілік - бұл Поппердің пікірінше, біз "тірі қалуға міндеттіміз".
61. Қоғамның түрлері 100Қоғам немесе қоғам - бұл адамзат қоғамы, оның ерекшелігі адамдардың өзара қарым-қатынасы, олардың өзара әрекеттесу және бірігу формалары. Қоғамды көптеген жолдармен сипаттауға болады: мысалы, ұлттық: француз, орыс, неміс; мемлекеттік және мәдени; аумақтық және уақытша; өндіріс тәсілі бойынша және т.б.Қоғам көбінесе әлеуметтілікпен анықталады және адамдардың қарым-қатынасы мен бірлескен іс-әрекетінің формаларына дейін азаяды; басқа тұрғыдан алғанда, қарым-қатынаста болатын және бірлескен қызметпен айналысатын адамдар, соның ішінде бірлескен өнімді бөлу қоғамның әлеуметтанулық түсінігінде әлі қалыптаспайды. Қоғамның негізгі түрлері: дәстүрлі, индустриалды және постиндустриалды қоғам.Дәстүрлі қоғамҚоғамның бұл түрі аграрлық бағыттағы адамдардың өмірін қамтиды. Мұндай қоғам күнкөріс шаруашылығын, монархияны билеуші буын ретінде дамытуға және діннің ғылымнан көтерілуіне негіз болады. Тән белгілердің қатарына келесі белгілерді жатқызуға болады:Қызметі Ауыл шаруашылығын дамытуға бағытталған.Қоғамның өсу және даму қарқыны өте төмен.Көбінесе прогресс болмайды, өйткені инновациялар қабылданбайды.Жеке тұлғаны ұжымдық пікірге бағындыру.Индустриалды қоғамБұл жағдайда технология және олардың даму деңгейі негізге алынады. Бірінші нұсқадан айырмашылығы, бұл жүйе жылдам прогреске бағытталған және бірқатар ерекше белгілерге ие. Сипаттамасы:Еңбектің негізгі формасы техниканы пайдалану мен фабрикалардың жұмысына негізделген.Адамдар өмірінің экономикалық құрамдас бөлігі негізге алынады.Мұндай жүйенің басты міндеті-адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыру және қазіргі өмір жағдайларына бейімделуге қол жеткізу.Постиндустриалды қоғамПостиндустриалды типке материалдық тауарлар өндірісі саласынан біртіндеп шығып, қызмет көрсету саласын дамытуға көшетін қоғамдар жатады. Қызмет көрсету саласының даму қарқынына байланысты қоғамның прогресін бағалауға болады. Келесі принциптер тән белгілер болып табылады:Ақыл-ой жұмысына көшу.Қызмет көрсету саласын белсенді дамыту.Адамдар арасындағы қарым-қатынас, сонымен бірге "адам-адам"жүйесінде байланыс бар.Ақпараттық қоғамДамудың қазіргі кезеңі әлеуметтік жүйені дамытудың жаңа жүйесін құру үшін жаңа жағдайларды талап етеді. Бұл жағдайда ақпарат пен онымен жұмыс маңызды рөл атқарады. Адамдар біртіндеп ауыл шаруашылығы мен зауыттардағы еңбек қызметінен компьютерлік технологиялармен жұмыс істеуге көшеді. Айырықша ерекшеліктері келесідей:
Дамудың негізгі факторы Ақпарат және оны өңдеу әдістері болып табылады.Халықтың жартысынан астамы қызмет көрсету саласына жылдам көшуде.Қызметтің бағыты болашақ жетістіктерге бағытталған, сондықтан негізгі рөлді талдау және болжау мүмкіндігі атқарады.
62. Постиндустриальды қоғамУникальность 100Постиндустриалды қоғам - әлеуметтану мен саясаттануда кең таралған термин, қазіргі батыс қоғамы эволюциясының жоғары сатысына сілтеме жасау үшін қолданылады. Постиндустриализм тұжырымдамалары, олардың сыртқы жаңалықтарына қарамастан, индустриалды қоғам мен деидеологизация теориясының негізін қалаушылардың идеяларымен, ең алдымен Р.Арон мен В. Ростовтың тұжырымдамалық құрылыстарымен байланысты. Постиндустриалды қоғам тұжырымдамасының негізін қалаушы Д.Белл болып табылады, ол өзінің әйгілі 1973 кітабында "келе жатқан постиндустриалды қоғам" қазіргі батыс қоғамы индустриализмнен тыс өзіндік дамудың жаңа кезеңіне – экономикадағы өнеркәсіптік сектордың үстемдігіне және қоғамның тиісті әлеуметтік-саяси құрылымына енеді деген тезисті алға тартты. Белл индустриализм теорияларына тән тарихи дамуды екі негізгі кезеңге бөлуді шешті:1) экономикадағы аграрлық сектордың, дәстүрлі әлеуметтік қатынастардың және саяси институттар мен құрылымдардың басым болуымен сипатталатын индустрияға дейінгі кезең2) индустриялық, оның ерекшелігі өнеркәсіптік сектордың үстемдігі және қоғамның әлеуметтік және саяси институттарының модернизациясы болып табылады. Беллдің айтуынша, 20 ғасырдың соңы үшінші кезеңмен сәйкес келеді, яғни бұл нақты постиндустриализм кезеңі, ол қызмет көрсету және білім беру саласын алға жылжытумен ерекшеленеді. Нәтижесінде, индустриядан постиндустриалды қоғамға көшу экономикадағы өзгерістермен және ғылымның қоғамның жетекші өндіргіш күштерінің бірі рөліне жылжуымен анықталды.Постиндустриалды қоғамның экономикалық жүйесін сипаттай отырып, постиндустриализм теорияларын жақтаушылар, әдетте, өзіне тән бірқатар белгілерді ажыратады. Олардың ішінде – ақпараттық технологияларды кеңінен қолданудың, білім өндірісін экономиканың дербес саласына, ал университетті-осы өндірістің негізгі орнына айналдырудың, біріздендірілген жаппай өндірістің орнына келетін өнеркәсіп өнімдерін ұсақ сериялы өндірудің икемді нысандарын таратудың және т. б. шешуші маңызы бар. Қоғамның әлеуметтік құрылымында бұл өзгерістер постиндустриалды қоғамның негізгі ресурсына – білімге – дамыған білім беру жүйесі арқылы және қоғамдағы негізгі ұстанымдарға кәсіби дайындалған жоғары мобильді элита өкілдерінің пайда болуына байланысты әлеуметтік таптардың жойылып кетуімен, шекараларының эрозиясымен байланысты. Меншік қоғамның әлеуметтік стратификациясының өлшемі ретінде бұрынғы маңызын жоғалтады, білім деңгейіне, жинақталған білімге жол береді.
Қорытындылай келетін болсақ, аграрлық, индустриалды және постиндустриалды қоғамның типологиясы, постиндустриализм теорияларын сынаушылардың пікірінше, 19 ғасырдан бастап саяси әлеуметтануда болған эволюциялық схемаларға көп сәйкес келеді, онда дамудың әр келесі кезеңі алдыңғы кезеңнен басталып, бірнеше немесе тіпті бір әлеуметтік немесе экономикалық себептермен анықталған. Осыған байланысты зерттеушілер постиндустриалды қоғамның теориялары ұқсас тұжырымдамалық құрылыстарға тән эволюционизм мен оптимизмді мұра еткенін, сонымен қатар күрделі әлеуметтік шындықты бір жүйені құрайтын элементке – бұл жағдайда технология мен технологияны дамытуға деген ұмтылысты алғанын жиі айтады.63. Философия тарихындағы мәдениет теориялары Уникальность 100"Мәдениет" феномені білімнің әртүрлі салаларында әртүрлі түсіндіріледі. Мәдениет теорияларының негізін салушы философ З.Фрейд болып табылады.3. Фрейд-мәдениеттің психоаналитикалық теориясын жасаушы. Фрейдтің мәдениетке деген көзқарасы-психоаналитик дәрігердің көзқарасы, ол адамның мәдени және шығармашылық іс-әрекетінің өнімдерінде, ең алдымен, бейсаналық және адам санасында қалыптасқан күштердің қақтығысының, қарама-қайшылығының нәтижесін көреді.Фрейд мәдениетінің ең толық тұжырымдамасы оның 1930 жылы жарық көрген "мәдениетке қанағаттанбау" атты еңбегінде баяндалған. фрейдтік мәдениет теориясының кейбір үзінділері "обсессивті әрекеттер мен діни жоралар", "Тотем мен тыйым", "Бір иллюзияның болашағы", "Күнделікті өмірдің Психопатологиясы", "Мен және ол" және т. б. сияқты алғашқы еңбектерде терең зерттелген.Фрейд мәдениетті біздің өмірімізді жануарлар әлемінен ата-бабаларымыздың өмірінен ажырататын және адамды табиғаттан қорғау және адамдар арасындағы қатынастарды реттеу сияқты екі мақсатқа қызмет ететін адами жетістіктер мен институттардың жиынтығы ретінде түсіндіреді.Классикалық психоанализдің негізін қалаушы тұрғысынан жерді өңдеуге, адамды табиғаттан қорғауға ықпал ететін, оған практикалық пайда әкелетін барлық нәрсе мәдениет әлеміне тікелей байланысты.Фрейдтің пікірінше, алғашқы шынайы мәдени әрекеттер болды:а) от жағу,б) тұрғын үй салу,в) еңбек құралдарын ойлап табу, соның арқасында адам табиғатқа тәуелділігін күрт төмендетуге мүмкіндік алды.Алайда, Фрейдтің пікірінше, адам мен табиғат арасындағы осындай қатынастардың орнатылуы ғана емес, белгілі бір қоғамда мәдениеттің бар екендігін көрсетеді. "Мәдениеттің бірқатар талаптары бойынша, - деп жазады ол, - тазалық, сұлулық пен тәртіп ерекше орын алады". Олар өмірлік мәртебеге ие болмаса да, олардың кейбіреулері үшін пайдалы екендігі күмән тудырады, бірақ Фрейдтің пікірінше, оларды қайталама нәрсе ретінде қарастыруға болмайды.