Материал: Р. . Ниязбекова, В. Н. Михалченко, Г. . Бектранова, В. А. Донбаева, К. У. Тоызбаев, Л. А. Байбосынова
Внимание! Если размещение файла нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам
СОДЕРЖАНИЕ
- физикалық шаманың шынайы мәні.
Егер физикалық шаманың нақты мәні Q мен өлшеу нәтиже- сінің XдQ айырмашылығы өте аз болса, онда келесідей жазуға болады:
DдQ » 0, (33)
мұнда, DдQ - шаманың нақты мәнін өлшеу қателігі.
Өлшеу режиміне байланысты қателіктер статикалық және динамикалық деп бөлінеді.
Статикалық өлшеу қателігі - статикалық өлшеу шарттарына тән өлшеу нәтижелерінің қателігі.
Динамикалық өлшеу қателігі - динамикалық өлшеу шарттарына тән өлшеу нәтижелерінің қателігі. Негізінен, динамикалық өлшеу қателігі статикалық қателікке қосымша болып табылады және өлшеу кезінде пайда болатын динамикалық режімдегі қателіктерден құралады.
D = D - D , (34)
мұнда, D^h - өлшеу құралының динамикалық қателігі; D - өлшеу құралын динамикалық режимде қолданған кездегі қате- лік; Dct? - өлшеу құралының статикалық қателігі (өлшеу құралын статикалық режімде қолданған кездегі қателік).
Егер физикалық шаманың нақты мәні Q мен өлшеу нәтиже- сінің XдQ айырмашылығы өте аз болса, онда келесідей жазуға болады:
DдQ » 0, (33)
мұнда, DдQ - шаманың нақты мәнін өлшеу қателігі.
Өлшеу режиміне байланысты қателіктер статикалық және динамикалық деп бөлінеді.
Статикалық өлшеу қателігі - статикалық өлшеу шарттарына тән өлшеу нәтижелерінің қателігі.
Динамикалық өлшеу қателігі - динамикалық өлшеу шарттарына тән өлшеу нәтижелерінің қателігі. Негізінен, динамикалық өлшеу қателігі статикалық қателікке қосымша болып табылады және өлшеу кезінде пайда болатын динамикалық режімдегі қателіктерден құралады.
D = D - D , (34)
мұнда, D^h - өлшеу құралының динамикалық қателігі; D - өлшеу құралын динамикалық режимде қолданған кездегі қате- лік; Dct? - өлшеу құралының статикалық қателігі (өлшеу құралын статикалық режімде қолданған кездегі қателік).
Динамикалық өлшеу режімі тек өзгеретін шамаларды өлшеу кезінде ғана емес, тұрақты шамаларды да өлшеуде қолданылады (23-сурет). Екі жағдайда да өлшеу құралына «ақпарат берудің» VQ жылдамдығы өлшеу ақпаратын түрлендіру жылдамдығымен шамалас VQ^X және/немесе одан жоғары болуы да мүмкін.
1 ... 19 20 21 22 23 24 25 26 ... 58
23-сурет. Динамикалық қателіктің пайда болу тетігі: VQ > VQ ®X
Мысалы, зауыттардағы бақылау-сұрыптау автоматтарының жоғары жұмыс өнімділігін қамтамасыз ету үшін өлшеу ақ- параттының кіру белгісінің өзгеру жылдамдығы өлшеу құралы- ның өлшеу ақпаратын түрлендіру жылдамдығынан жоғары болуы мүмкін. Белгіні түрлендірудің «кешігуі» салдарынан ди- намикалық қателіктер туындайды (24-сурет).
24-сурет. Шығыс белгісінің (Х) кіріс белгісіне (Q) уақыт бойынша
сәйкессіздігі
Қателіктердің сипаты мен мәні туралы ақпарат толықтығына қарай былай жіктеледі:
-
Анықталған қателіктер; -
Анықталмаған қателіктер.
Анықталған қателіктерге сандық мәні мен белгісі белгілі кез келген қателіктерді жатқызуға болады.
Белгілі қателіктер болып, мысалы қателік көздерімен қатаң функционалды байланысы бар өлшеу қателіктері болуы мүмкін. Мұндай қателіктер негізінен, жүйелі қателіктер болып келеді және анықталып және өлшеу нәтижелерінен мүлдем алынып тасталуы мүмкін, олардың мәндерін болжауға болады. Сандық мағынасы мен белгісі эксперименттік әдістермен алынған кез келген қателікті анықталған қателік деп есептеуге болады.
Ақпарат жеткілікті толық болғанда анықталған қателіктер өлшеу нәтижелерінен
алынып тасталуы мүмкін. Жүйелі қателіктердің теориялық айқындығы бұл қателіктерді өлшеуге дейін, өлшеу барысында, сонымен қатар өлшеуден кейін нәтижелерді математикалық өңдеу кезінде жоюға мүмкіндік береді.
Қателік анықталған жағдайда өлшеу нәтижелеріне түзету енгізуге болады. Түзету - қателікті жою мақсатында түзетілмеген өлшеу нәтижелеріне енгізілетін шама мәні. Түзету белгісі қателік белгісіне қарама-қарсы. Кейде түзету көбейткішін қолдана отырып түзету енгізіледі.
Жеке өлшеу нәтижелерінен және бір физикалық шаманы бірнеше рет өлшеулер нәтижелерінен жүйелі қателіктерді алып тастауды метрологияда нәтижені түзету деп атайды, ал алын- ған нәтижелер түзетілген деп аталады.
Анықталмаған қателіктерге анықталмаған жүйелі қателіктер, сонымен қатар эксперименталды түрде анықтал- маған кездейсоқ және дөрекі қателіктер жатады. Анықталған қателіктерді алып тастау кезінде абсолюттік дәлдік мүмкін емес, сондықтан алып тасталмаған қалдық қателіктерді анықталмаған деп есептейміз.
Қателіктерді өрнектеу формасы бойынша жіктеу қабылданған. Абсолютті қателіктер өлшенетін шаманың бірлігімен көрсетіледі. Салыстырмалы қателіктер абсолюттік қателіктің
Қателік анықталған жағдайда өлшеу нәтижелеріне түзету енгізуге болады. Түзету - қателікті жою мақсатында түзетілмеген өлшеу нәтижелеріне енгізілетін шама мәні. Түзету белгісі қателік белгісіне қарама-қарсы. Кейде түзету көбейткішін қолдана отырып түзету енгізіледі.
Жеке өлшеу нәтижелерінен және бір физикалық шаманы бірнеше рет өлшеулер нәтижелерінен жүйелі қателіктерді алып тастауды метрологияда нәтижені түзету деп атайды, ал алын- ған нәтижелер түзетілген деп аталады.
Анықталмаған қателіктерге анықталмаған жүйелі қателіктер, сонымен қатар эксперименталды түрде анықтал- маған кездейсоқ және дөрекі қателіктер жатады. Анықталған қателіктерді алып тастау кезінде абсолюттік дәлдік мүмкін емес, сондықтан алып тасталмаған қалдық қателіктерді анықталмаған деп есептейміз.
Қателіктерді өрнектеу формасы бойынша жіктеу қабылданған. Абсолютті қателіктер өлшенетін шаманың бірлігімен көрсетіледі. Салыстырмалы қателіктер абсолюттік қателіктің
D
D / Q,
(35)
өлшенетін шаманың мәніне қатынасын көрсетеді. Формальды түрде салыстырмалы қателік былай өрнектеледі:
ал пайыздық түр д е мынадай болады:
D = (D / Q) ' 100 %, (36)
салыс
А - абсолютті өлшеу қателіктері; Q - физикалық шаманың шынайы мәні.
сонымен қатар,
D
» D / X,
D » (D / X) ' 100 %
салыс
(37)
(38)
Физикалық шаманың шынайы мәні мен өлшеу нәтижесінің арасындағы айырмашылық аз болса, оны мына формула арқылы өрнектеуге болады:
Өлшеу құралдарының сипаттамасы үшін салыстырмалы
Источник: https://tut-files.ru/previewfile/108450