4.14-сурет. Бұрандамалы баспалдақ: а – графикалық кескін; b – фотосурет 4.15-сурет.Қисықсызықты баспалдақтар: а – тікбұрышты көлемде орналасқан біржорықты қисықсызықты баспалдақ; b - қабырғаға жақын орналасқан біржорықты баспалдақ Баспалдақтар ғимараттың бірнеше қабаттарын өзара байланыстыратындықтан, олар бойынша ҚПО таратудан қорғау қажет. Сондықтан олар ғимаратқа іргелес жатқан аумаққа сыртқа шығатын жолы бар баспалдақ торларында тікелей немесе дәліздерден есіктері бар қалқалармен бөлінген вестибюль арқылы орналастырылады (4.16-сурет).
4.16-сурет. Баспалдақ торынан есіктері бар қалқалармен жанасатын дәліздерден бөлінген вестибюльге шығу Эвакуациялық болып табылатын жертөле және цокольдық қабаттардан шығулар, әдетте, ғимараттың жалпы баспалдақ торларынан тікелей сыртқа оқшауланған болуы тиіс. Жертөледен жалпы баспалдақ торлары арқылы сыртқа шығатын, баспалдақ торларының қалған бөлігінен 1-ші типті тұйық өртке қарсы қалқамен бөлінген (4.17 сурет) эвакуациялық шығуларды қарастыруға жол беріледі. Бұл талаптар ҚПО-ның жертөле үй-жайларынан таратылуына және бұғаттауға, осылайша барлық ғимаратты эвакуациялау жолдарына жол бермеуге ұмтылады.
4.17-сурет. Жертөледен сыртқа шығу бөлек шығымы бар жалпы баспалдақ торы арқылы көзделген. 4.18-сурет. Жертөледен шығу жоғары жатқан қабаттардан жекеленбеген Тыйым салынады: -
эвакуациялау жолдарында табалдырықтарды, шығуларды, турникеттерді, айналатын жылжымалы, көтергіш есіктерді, және адамдарды еркін эвакуациялауға кедергі келтіретін басқа да құрылғыларды орнатуға;
-
дәліздерді, өту жолдарын, баспалдақ жорықтарын және алаңдарды, вестибюльдерді, холлдарды, тамбурларды жиһазбен, әр түрлі
материалдармен, тіпті егер олар нормативтік енді азайтпаса да үйіп тастауға;
-
ғимараттың сыртқы эвакуациялық есіктерін, бұрандамалық
қосылыстармен және басқа да ілмектермен қағуды, пісіріп бітеуді, бекітуге;
-
эвакуациялау жолдарында (отқа төзімділігі V дәрежелі ғимараттардан басқа) қабырғалар мен төбелерді қаптауға арналған жанғыш материалдарды, сондай-ақ баспалдақтар мен баспалдақ алаңдарын қолдануға;
-
шығу тамбурында киім ілетін орындарды, киімге арналған ілгіштерді орналастыруды, оларды саудаға, сондай-ақ сақтауға, оның ішінде уақытша, кез келген құрал-жабдықтар мен материалдарды сақтауға бейімдеуге;
-
сыртқы эвакуациялық баспалдақтарға шығатын жолдарды
жиһазбен, жабдықтармен және басқа да заттармен үйіп тастауға;
-
баспалдақ торларында кез келген мақсаттағы үй-жай, атап айтқанда дүңгіршектер, дүкеншелер орнатуға;
-
лифт холлдарында амбарлар, дүңгіршектер, дүкеншелер және т. б. орналастыруға;
-
жобада көзделген вестибюльдердің, холлдардың, тамбурлар мен баспалдақ торларының есіктерін шешу; есіктерді, баспалдақ торларын, дәліздерді, холлдарды, тамбурларды және тағы басқаларды өздігінен жабуға арналған құрылғыларды шешу, сондай-ақ өздігінен жабылатын есіктерді ашық жағдайда бекітуге;
-
баспалдақ торларында қабырғаларға стендтер, панно және т. б.
ілуге; баспалдақ торлары алаңдарының қабырғаларына айналарды ілуге; эвакуациялау жолдарында тайғақ еденді орнатуға [17].
4.4 Өрт кезінде эвакуациялау жоспары Эвакуациялау жоспары – алдын ала әзірленген жоспар, онда эвакуациялау жолдары, эвакуациялық және авариялық шығу жолдары көрсетілген, адамдардың жүріс-тұрыс ережелері, өрт кезіндегі іс-қимыл тәртібі мен реттілігі белгіленген. Ғимараттар мен құрылыстарда (тұрғын үйлерден басқа) кез келген қабатта бір мезгілде 10 адам және одан да көп адам болған жағдайда ғимараттың әрбір қабатында, дәліз ұзындығы бойынша 20 м-ден аспайтын қашықтықта қабаттан эвакуациялық шығу жолдарының жанында өрт шыққан кезде адамдарды қауіпсіз эвакуациялауды жүргізу, өртке қарсы қызметті шақыру және өрт сөндіру бөлімшелері келгенге дейін өрт сөндіруді ұйымдастыру жөніндегі ұйым қызметкерлерінің іс-қимыл тәртібін қамтитын көшіру жоспары әзірленуге және ілінуге тиіс [3. 240т]. Эвакуациялаудың жоспарлары графикалық және мәтіндік бөліктерден тұрады. Графикалық бөлім (4.20-сурет) эвакуациялық шығулар (баспалдақ торлары, сыртқы ашық баспалдақтар, тікелей сыртқа шығулар), көрермендер мен қызмет көрсетуші персоналдың қозғалыс бағыттары көрсетілген ғимараттың немесе құрылыстың әр қабаттық (сектордан кейінгі) жоспарлануын, сондай-ақ қол өрт хабарлағыштарының батырмалары, телефон аппараттары, өрт сөндіру құралдары (өрт крандары, өрт сөндіргіштер) орналасқан жерлердің символдық бейнеленуін қамтиды.
4.20-сурет. Эвакуациялау жоспарының құрылымы Мәтіндік бөлімде адамдарды эвакуациялау тәртібі мен реттілігі, қызмет көрсететін персоналдың міндеттері, сондай-ақ жарысқа немесе мәдени-ойынсауық іс-шараларына қызмет көрсету бойынша тартылған күштер өрт туралы хабарлау және эвакуациялық шығу жолдарына адамдардың қозғалысын ұйымдастыру бойынша толық баяндалады Эвакуациялау жоспарын әзірлеу кезінде өрт пайда болуы ықтимал жерлерге, оның дамуының ықтимал сипатына, ғимараттың көрермендермен жүктелуіне және жарыстар мен мәдени-ойын-сауық іс-шараларын өткізу үшін тартылатын қосымша күштердің болуына байланысты адамдарды ғимараттан немесе ғимараттан эвакуациялаудың бірнеше (3-5) нұсқасы көзделеді. Эвакуациялау жоспарларының мәтіндік бөлігінде әрбір нұсқалар бойынша көрсетіледі:
-
адамдарды өрт туралы хабарландыру жүйесін ұйымдастыру (эвакуациялау қажеттілігі, хабарландыру аймағы және хабарландыру тәсілдері, хабарландыру контингенті туралы кім шешім қабылдайды);
-
қызмет көрсететін персонал адамдарының, сондай-ақ эвакуациялау үшін тартылатын қосымша күштердің саны (оларды жинау тәртібі, жинау орындары, аймақтар мен секторлар бойынша аға адамдар, жинау сигналдары);
-
эвакуациялық маршруттар (олардың ұзақтығы мен бағыты, маршруттарға жауапты, эвакуациялау кезіндегі қозғалыс тәртібі, эвакуациялау процесіне қатысатын қызмет көрсетуші персоналдың және қосымша күштердің міндеттері);
-
соңғы жүру пункттері (эвакуацияланған адамдарды орналастыру тәртібі, қажет болған жағдайда оларға медициналық көмек көрсету);
-
көрермендерді эвакуациялау үшін қосалқы шығуларды пайдалану тәртібі, арнайы жабдықтарды, сондай-ақ көшіруді ұйымдастыру және оны табысты өткізу үшін әртүрлі техника мен инженерлік жүйелерді пайдалану мүмкіндігі (түтін шығару жүйелері, өрт сөндірудің автоматты қондырғылары, ішкі телефон байланысы, радиостанциялар).
Жоспардың графикалық бөлігінде эвакуациялау кезінде адамдар қозғалысының бағыттары көрсетіледі (эвакуациялық шығу бағытындағы бағыттамалары бар жасыл түсті тұтас сызықпен). Құрылыста көптеген адамдар болған жағдайда, осы аймақтан эвакуациялау бағытын көрсете отырып, жоспарларда түрлі түсті реңктері бар эвакуациялық аймақтар қарастырылуы керек. Эвакуациялау жоспарында эвакуацияның қосалқы жолдары (жасыл түсті нүктелі сызықпен) көрсетіледі.
Эвакуациялау жоспары (графикалық және мәтіндік бөлімдер) көрнекі түрде ресімделіп, көрінетін жерде (4.21 сурет) өрт сөндіру постының немесе қызмет көрсетуші персоналдың тәулік бойы кезекшілігі бар басқа да үйжайдың үй-жайларында, сондай-ақ объект басшылығында ілінеді. 4.21-сурет. Эвакуациялау жоспарын орналастыру нұсқасы Графикалық бөліктегі символдардың мағынасын ашу мемлекеттік және орыс тілдерінде эвакуациялау жоспарымен орындалады. Жалпы құрылыс үшін эвакуацияның жалпы жоспарынан басқа әрбір аймақ (сектор, Үй-жайлар тобы) жалпы эвакуация жоспарынан (әр түрлі нұсқалар) өрт қауіпсіздігі шаралары және өрт жағдайындағы жүріс-тұрыс ережелері туралы жаднамасы бар үзінділермен қамтамасыз етіледі, олар аймақтар, секторлар бойынша жауапты кезекшілерде болуы тиіс (4.22-сурет). 4.22-сурет. Қонақ үй бөлмесін көшіру жоспарынан үзінді Эвакуациялау жоспарынан шығаруда: баспалдақ торлары, лифтілер және лифт холлдары, есік ойықтары, балкондар, дәліздер, сыртқы баспалдақтар көрсетілген бөлмелер көрсетіледі. Эвакуациялау жоспарынан үзінді көшіруге арналған үй-жай сектордың, аймақтың қабаттық жоспарында «үй-жай, сіз тұрған аймақ...». Көшіру жолы осы үзіндіде жасыл түсті тұтас сызықпен көрсетіледі. Эвакуациялау бағытын көрсететін желілер қаралып отырған үй-жайдан қауіпсіз жерге немесе тікелей сыртқа шыққанға дейін жүргізіледі. Эвакуациялау жоспарының үзіндісін үй-жайда көрінетін жерде шынының (пленканың) астында ілінеді, жоспардан үзіндінің көлемі 20х30 сантиметрден кем емес. Эвакуациялау жоспарынан алынған үзіндінің астында пайдаланылған символдардың мағынасын ашу көрсетіледі. Көшірменің мәтіндік бөлімінде адамдардың міндеттері және қызмет көрсететін персоналдың, сондай-ақ адамдарды эвакуациялауға тартылған күштердің іс-қимылдарының дәйектілігі көрсетіледі. Эвакуацияның жалпы жоспарынан үзіндінің мәтіндік бөлігі аймақтан, сектордан, үй-жайдан эвакуациялауға жауапты адамда болады. Эвакуациялау жоспарын кәсіпорынның, ұйымның басшысы бекітеді. Көшірменің мазмұнымен (қол қойғызып) барлық қызмет көрсету персоналын, сондай-ақ көрермендерді эвакуациялауға жұмылдырылған қосалқы күштерді таныстырады[13, 1 ереже]. 4.5 Эвакуациялау бойынша жаттығуларды дайындауды ұйымдастыру
Эвакуациялау жоспарларын практикалық пысықтау-объектінің персоналын кәсіби даярлаудың маңызды құрамдас бөлігі, ол персоналдың өрт сөндіруге дайындығын бақылаудың негізгі нысаны болып табылады. Жаттығу кезінде персоналда өрт жағдайында тез дұрыс шешім табу, эвакуацияны ұжымдық жүргізу, бастапқы кезеңде өртті сөндіру бойынша жұмысты ұйымдастыру, өрт сөндіру құралдарын дұрыс қолдану дағдылары пысықталады. Әрбір объектіде, персоналмен жыл сайынғы жұмыс-кестесінің аясында өрт менеджментін өткізу-кестесін жасау керек, оны мекеме басшысы бекітеді. Кестеде: жаттығуды өткізу айы, жаттығу түрі, жаттығатын ауысым немесе құрылымдық бөлімше көрсетіледі. Жылдық жоспар-кесте құрылымдық бөлімшелердің басшыларымен бірге әзірленеді. Осы жоспардың негізінде әрбір құрылымдық бөлімше өзінің персоналмен жұмыс істеу жылдық жоспар-кестесін жасайды. Өртке қарсы жаттығулардың тиімділігі олардың дайындығының және өткізілуін ұйымдастырудың дұрыстығына, жаттығу кезінде персоналдың ісқимылдарын аналитикалық пысықтаудың сапасына және жаттығулар аяқталғаннан кейін сыни талдау (талқылау) нәтижелері бойынша қабылданған шешімдердің дұрыстығына байланысты. Оқу-жаттығулар көбінесе жалпы өрт сөндіру бағдарламасы аясында өткізілген нұсқаулықтерде қол жеткізілген нәтижелерге байланысты болады. Егер жаттығулар басталғанға дейін нұсқаулар берілсе, кадрларды даярлау тиімді болады, осыған байланысты оның барлық қатысушылары эвакуациялау жоспарын қолдана отырып, жаттығу жетекшісі жиналатын залға жиналуы керек. Өртке қарсы дайындық мемлекеттік (мемлекеттік емес) өртке қарсы қызмет бөлімшелерімен бірлесе отырып, объектілерді оқыту және құрылымдық бөлімдерге бөлінеді. Объектіні өрт сөндіруге арналған жаттығу ретінде қарастырылуы керек, тақырыбы шартты түрде өрттің кесірінен объектінің жұмыс режимін бұзу болып табылады және оған барлық объектінің жеке құрамы қатысады. Өртке қарсы дайындық мекемесінің бастығы - объектінің басшысы не бас инженері. Құрылымдық бөлімшені оқытуды бір құрылымдық бөлімшенің жұмыс режимін бұзу болып табылатын және тек осы бөлімше қызметкерлерінің қатысуы қажет болатын оқу деп қарастыру керек. Бірлескен жаттығу Г(H)ПС нысандары мен бөлімшелерінің қызметкерлерінің өзара әрекеттесуі мен өзара түсінушілігін пысықтауға мүмкіндік береді. Бірлескен жаттығу кезеңінде объект басшысының бұйрығымен консультанттар инженерлік-техникалық жұмысшылардың арасынан (бұдан әрі - инженерлер) іріктеліп алынады, олар жаттығу жетекшісі мен өртке қарсы қызмет бастығының (бұдан әрі - ЖТБ) бұйрықтары мен іс-әрекеттері объектіде қолданылатын қауіпсіздік ережелерінің талаптарына сәйкес келуін қамтамасыз етуге міндетті.