Материал: Шріпханов с. Д., Румянцев ю. В., Маышев ж. К, Мазеев д. Т. Имарат пен рылысты рт ауіпсіздігін амтамасыз етуді жалпы Аидаттары 1516000 рт ауіпсіздігі

1. 
   өрттің ошағы таралуын шектеу үшін ғарыштық жоспарлау шешімдері мен құралдарын қолдану, бұған өрт қабырғалары, бөлімдер, есіктер орнату арқылы, сондай-ақ әртүрлі өрт қауіпті не қызметтікқ мақсаттағы ғимараттар мен құрылым қабаттарының не ғимараттардың биіктігін шектеу арқылы қол жеткізіледі;
   
2. 
   өрт шыққан кезде адамдарды қауіпсіз көшіру талаптарына жауап беретін көшірулік бағытдың құрылғысы. Адамдарды қауіпсіз көшіру үшін көшірулік бағыт мен көшіру шығу жолдарының қажетті саны, мөлшері және тиісті дизайны, көшіру жолдары мен апаттық шығу жолдары арқылы адамдардың кедергісіз қозғалысы белгіленуі керек;
   
3. 
   өртті анықтау жүйелері (өрт пен өрт дабылы жүйелері), өрт болған кезде адамдарды ескерту және көшіру құрылғылары;
   
4. 
   өрт қауіпті факторлардың әсерінен түтіннен қорғау жүйелері мен жеке қорғаныс құралдарын қолдану, мысалы өрт кезінде түтінді бөлмелерден көшіру кезінде адамдарды улы жану өнімдерінен қорғау үшін өзін-өзі құтқарушыларды химиялық байланыстырылған оттегімен оқшаулау;
   
5. 
   отқа төзімділіктің қажетті деңгейіне және ғимараттар мен құрылымтардың құрылымдық өрт қаупі санатына сәйкес келетін өртке қарсы лимиттері мен өрт қауіптілік деңгейі бар негізгі құрылым бөліктерін, сондайақ көшіру жолдарының бойында құрылым бөлігі үшін жанбайтын әрлеу материалдарын пайдалану;
   
6. 
   құрылым бөлгінің отқа төзімділігін арттыру үшін оттан қорғайтын заттекті (отқа төзімді заттек мен отқа төзімді бояуларды қоса) және құрылым материалдарын (қаптау) қолдану;
   
7. 
   өрт қаупі бар сұйықтықтарды апаттық шығаруға және жабдықтан жанғыш газдардың жедел қан кетуіне арналған құрылғы, мысалы, ЖТС және ЖС бар ыдыстарда тыныстау клапандары;
   
8. 
   жарылысқа қарсы қорғаныс жүйелерінің технологиялық жабдықтарындағы құрылғы, мысалы, апаттық қысымды төмендететін құрылғыларды (қорғаныс мембраналары мен клапандар, жылдам жұмыс істейтін клапандар, қайтарылмайтын клапандар және т.б.) қолдана отырып, жарылыс кезінде апаттан қорғайтын құрылғылар;
   
9. 
   бастапқы өрт сөндіру құралдарын қолдану: портативтік және жылжымалы өрт сөндіргіштер, өрт техникасының өрт қалқандары
   

(лақтырғыштар, ілгектер, күректер, құм қораптары), өрт гидранттары;

10. 
    автоматтық және (не) автономдық өрт сөндіру қондырғыларын пайдалану.
    

1.3.3 Ұйымдастыру техникалық шаралар жүйесіне қойылатын талаптар

Өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етудің ұйымдастырушылық техникалық шаралары келесі қызметтік әрекеттерді орындауы керек:

1. 
   халықтың өрт қауіпсіздігі мәселелерін шешуге қатысуы;
   
2. 
   тұрғындарға өрт және техникалық минимум (ӨТМ) бағдарламаларын қоса алғанда, жұмыста және үйде өрт қауіпсіздігі шаралары туралы оқытуды ұйымдастыру;
   
3. 
   өрт қауіпсіздігі саласында насихат жүргізу;
   
4. 
   алғашқы өрт қауіпсіздігі шараларын қамтамасыз ету;
   
5. 
   ғимараттағы не құрылыстағы адамдар санын олардың өрт не ғимараттан көшірулану қауіпсіздігіне кепілдік беретін мәндермен шектеу;
   
6. 
   ғимаратта не құрылыста өрт болған кезде әкімшіліктің, жеке құрамның және адамдардың іс-әрекеттері және адамдарды көшіруды ұйымдастыру;
   
7. 
   мемлекеттік және мемлекеттік емес өртке қарсы қызметтерді, сондай-ақ қалалар мен елді мекендерде, сондай-ақ меншіктің әртүрлі нысанында ерікті өрт сөндіру топтарын құру және олардың қызметін ұйымдастыру.
   

Мысалы, өрт сөндіру бөлімдерін ауылдар мен қалаларда, сондай-ақ ауылдық елді мекендерде орналастыру, бірінші өрт сөндіру бөлімінің шақыру пунктіне келу уақыты ауылдар мен қалаларда 10 минуттан аспауы керек, ал ауылдық елді мекендер үшін - 20 минуттан артық болмауы керек [3]. Қалалар мен елді мекендерге арналған өрт сөндіру станцияларының және өрт сөндіру машиналарының саны «Өртке қарсы қызмет органдарының объектілерін жобалау стандарттары» ҚР ҚН талаптарына сәйкес анықталады. Маңызды! Өрт қауіпсіздігі жүйесінің тиімді қолданылуы объектінің өрт қауіптілік деңгейі (ӨҚД) өрттен қорғау жүйесін құрудың экономикалық шығындарына сәйкес келген кезде қамтамасыз етіледі (ӨҚҚҮ – өртке қарсы қорғануды үнемдеу):

ӨҚД  ӨҚҚҮ

Егер бұл тепе-теңдік ӨҚД бағытталған болса, онда олар объектінің өрттен қорғаныс тиімді емес деп санайды, ал егер ӨҚҚҮ қатысты болса, онда бұл негізсіз шығынға әкеледі. Оның үстіне, бұл өрттен қорғау жүйелерінің мазмұны мен үнемділігін анықтайтын объектінің өрт қауіптілігі. Көрсетілген балансты сақтау үшін Қазақстан Республикасында экономикалық нысандарды жобалау, салу, реқұрылымлау және пайдалануға тартылған барлық ұйымдар мен мекемелердің қолдануға және орындауға міндетті және ұсынылған талаптар мен ережелерді белгілейтін нормативтік құжаттар жүйесі жасалды. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы техникалық реттеу мен стандарттаудың құқықтық негізі болып Қазақстан Республикасының заңнамасы табылады, оның ішінде: «Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы», «Техникалық реттеу туралы» және «Нормативтік құқықтық актілер туралы» Қазақстан Республикасының заңдары, жарғылық актілер («ғимараттар мен құрылымның, құрылыс материалдары мен бұйымдарының қауіпсіздігіне қойылатын талаптар» техникалық регламенті), инвестициялық субъектілердің өзара байланысын анықтайды қызмет түрлері, олардың құқықтары, міндеттері мен жауапкершілігі тауарлар мен қызметтердің сапасы. Өрт қауіпсіздігі саласындағы Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілеріне техникалық регламенттер, өрт қауіпсіздігі ережелері, нұсқаулықтар және өрт қауіпсіздігі талаптары бар Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілері кіреді [3, б.61]. Қорытынды: өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізгі қағидаты объектінің өрт қауіпсіздігі барлық жүйесін қатаң сапалы және сандық стандарттауға негізделген. Жағдаяттық №1-тапсырма:4 қабатты колледждің оқу ғимаратында 6х8 метрлік компьютерлік санатта газды өрт сөндіру қондырғысының қондырғысы қарастырылған. Қорғаныс объектісінің өрт қауіптілік деңгейінің өртті сөндіру жүйесін орнатудың экономикалық шығындарына сәйкестігі туралы қорытынды беріңіз. Негіздеме: ҚР СН 2.02-11-2002*2.3.4 тармағына сәйкес «Ғимарат, үй-жайларды және құрылымды автоматтандырылған өрт дабылы жүйелерімен, өрт сөндірудің автоматтық жүйелерімен және адамдарды өрт туралы ескерту құралдарымен

жабдықтау стандарты», дәрежесі тек өрт дабылы жүйесімен, егер ғимараттың биіктігі 30 метрден аспаса (9 қабат). Қорғалатын үй-жайдың 1м² алаңына газды сөндірудің модульдік қондырғысының құны өрт дабылыдан бірнеше есе жоғары екенін ескере отырып, бұл жағдайда қорғалатын объектінің өрт қауіптілік деңгейі экономикалық шығындарға сәйкес келмейді. Яғни, өрт сөндіру жүйесін орнату негізсіз шығынды талап етеді. Осыған ұқсас жағдайда, егер сіз компьютер сыныбында дабылжүйесін орнатуды болжамасаңыз, онда жағдай мүлдем керісінше болады. Яғни, өрттің қауіптілік деңгейі шартты түрде объектіні өрттен қорғауға жұмсалатын экономикалық шығындар деңгейінен жоғары болады. Өзін бақылау сұрақтары:

1. 
   Экономиканың өрт қауіпсіздігін қандай жүйелер қамтамасыз етеді;
   
2. 
   Өрт қауіпсіздігі қандай принциптерге негізделеді;
   
3. 
   Өрттің алдын-алу жүйесінің негізі неде;
   
4. 
   Бір-бірімен әрекеттескенде қандай заттек жарылып, күйіп кетуі мүмкін;
   
5. 
   Неліктен жарылу қаупі бар бөлмелер жоғарғы қабаттарда және сыртқы қабырғаларда орналасқан?
   
6. 
   Неліктен кальций карбиді қоймасы жеңіл шатыры бар ғимаратта орналасуы керек?
   
7. 
   Қандай себептермен көмір қоймаларының өздігінен жануы орын алады;
   
8. 
   Алғашқы өрт сөндіру құралдары қандай?
   
9. 
   Алғашқы өрт сөндіру бөлімінің қалалар мен қаладағы шақыру орнына келу уақытын қандай фактор анықтайды;
   
10. 
    Алғашқы өрт сөндіру бөлімінің шақыру орнына ауылдық жерде жету үшін қанша уақыт кетеді?
    

II тарау. Ғимарат пен құрылыстың өрт қауіпсіздігіне талдау жасау негіздері 2.1 Заттек пен материалдардың өрт жарылыс және өрт қауіпсіздік көрсеткіштері Ғимараттар мен құрылыстардың өрт қауіптілігін талдаудың негізі болып жанғыш заттек мен материалдардың түрі, саны және орналасуы, қоршалған құрылымдар мен жабдықтардың термофизикалық сипаттамалары табылады. «Өрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар» техникалық регламентіне 17-қосымшаның 1-кестесіне сәйкес заттек мен материалдардың жинақталу жағдайына байланысты олардың жарылыс және өрт қауіптілігінің 36 көрсеткіші анықталған. Заттек мен материалдардың жарылыс және өрт қауіптілігі (ЖӨҚК) көрсеткіштерінің тізімі 2.1-кестеде келтірілген

2.1-кесте. Заттек пен материалдың жарылыс өрттік әрі өрт қатерінің көрсеткіші

Көрсеткіш атауы	Агрегаттау әртүрлі күйіндегі заттек пен материалдар			Шаң
	Газ тәрізді	Сұйық	Қатты
1. Қауіпсіз тәжірибелік шеткі саңылау, мм	+	+	-	+
2. Жанармайдың бірлігіне шаққандағы улы жану өнімдерін оқшаулау, кг/кг	-	+	+	-
3. Тұтану тобы	-	-	+	-
4. Жанғыш тобы	+	+	+	+
5. Жалын шарпу тобы	-	-	+	-
6. Жалынның жарқырау мүмкіндігі	+	+	+	+
7. Жарылысөрт қауіпсіздік индексі, Па. м/с	+	-	-	+
8. Жалын таралу индексі	-	-	+	-
9. Оттекті индекс, %	-	-	+	-
10. Газдар мен булардағы жалынның (тұтану) шоғырлану шегі (%), шаң (кг / м 3)	+	+	-	+
11. Ауадағы газ қоспаларының диффузиялық жануының шоғырлану шегі, %	+	+	-	-
12. Жылу ағынының беттік шеткі тығыздығы, Вт/м 2	-	+	+	-
13. Түтінқалыптасу коэффициенті, (м 2 /кг)	-	+	+	-
14. Жалын тарауының тізбекті жылдамдығы, м/с	-	-	+	-
15. Жанғыш сұйықтықтың беті бойынша жалынның максималды жылдамдығы, м/с	-	+	-	-
16. Жарылыс максимал қысымы, Па	+	+	-	+
17. Газ тәрізді флегматизатордың минималды	+	+	-	+
флегматизациялық шоғырлануы, %
18. Тұтату минимал қуаты, Дж	+	+	-	+
19. Оттектің жарылыс қауіпті мөлшерінің шегі, %.	+	+	-	+
20. Тұтану төменгі жұмыс жылылығы, кДж/кг	+	+	+	-
21. Жалын таралуының қалыпты жылдамдығы, м/с	+	+	-	-
22. Жану өнімінің улылық көрсеткіші, г/м 3	+	+	+	+
23. Жанғыш салмағы бірлігінің оттекті тұтынуы, кг/кг	-	+	+	-
24. Диффузион шырағын жұлу шеткі жылдамдығы, м/с	+	+	-	-
25. Жарылыс қысымының көбею жылдамдығы, МПа/с	+	+	-	+
26. Сумен, оттегімен және басқа заттекмен әрекеттескенде жану мүмкіндігі	+	+	+	+
27. Адиабатты сығымдаудың жанғыштығы	+	+	-	-
28. Өзінен жану мүмкіндігі	-	-	+	+
29. Экзотермикалық ыдырау мүмкіндігі	+	+	+	+
30. Жалындау температурасы, о С	-	+	+	+
31. Ұшқындану температурасы, о С	-	+	-	-
32. Өзінен тұтану температурасы, о С	+	+	+	+
33. Бықсу температурасы, о С	-	-	+	+
34. Жалынның таралу температурасының шегі (от), о С	-	+	-	-
35. Жанып кету үлестік салмақтық жылдамдығы, кг/ (м 2. С)	-	+	+	-
36. Жану үлестік жылылығы, Дж/кг	+	+	+	+
Ескерту –«+» белгісі көрсеткіш жарамдылығын көрсетеді, «-» белгісі көрсеткіш жарамсыздығын білдіреді.