Материал: Шріпханов с. Д., Румянцев ю. В., Маышев ж. К, Мазеев д. Т. Имарат пен рылысты рт ауіпсіздігін амтамасыз етуді жалпы Аидаттары 1516000 рт ауіпсіздігі

категориялары

Үй-жай категориясы	Бөлмеде орналасқан (айналатын) заттек мен материалдарға сипат- тама
А (өрт қаупінің жоғарылығы)	Жанғыш газдар, жанғыш сұйықтықтар жанғыш температурасы 28°C-тан аспайтын мөлшерде, олар жарылғыш бу-газ қоспаларын түзе алатындай мөлшерде болады, ал жанған кезде бөлмедегі есептелген қысым 5 кПа-дан асады. Сумен, атмосфералық оттегімен не бір-бірімен әрекеттескенде жарылып кетуі мүмкін заттек мен материалдар бөлмедегі жарылыстың есептелген қысымының 5 кПа-дан асатын мөлшерде.
Б (жарылыс өрт қауіпті)	Жанғыш шаңдар не талшықтар, жанғыш сұйықтықтар, температурасы 28°C-тан асатын жанғыш сұйықтықтар, жарылғыш шаң не бу-ауа қоспаларын тудыратындай мөлшерде жанғыш сұйықтықтар, жанған кезде бөлмедегі есептелген қысым 5 кПа-дан асады.
В1-В4 (өрт қауіпті)	Жанғыш және баяу жанатын сұйықтықтар, қатты жанғыш және баяу жанатын заттек мен материалдар (шаң мен талшықтарды қоса алғанда), олар сумен, атмосфералық оттегімен не бір-бірімен әрекеттескенде ғана күйіп кетуі мүмкін заттек мен материалдар, егер олар тұрған үй-жай болса. қордағы не айналымдағы А не В санаттарына жатпайды.
Г (орташа өрт қаупі)	Жанбайтын заттек мен материалдар ыстық, жанғыш не балқытылған күйде, өңдеумен қатар жылудың, ұшқынның және жалынның шығуы жүреді; жанғыш газдар, сұйықтар және қатты заттек, олар жанған не отын ретінде шығарылған
Д (өрт қаупі төмен)	Суық кезде жанбайтын заттек мен материалдар

2.3-мысал. Төмен октанды бензинді сақтау үшін қоймаға Тжан = 45˚С қойылатын өнімнің категориясын, егер оның буының жарылуы кезінде артық қысым болса анықтаңыз (2.5-кестені қараңыз): Ржан= 4,1 ×430,22 кПа Шешім: Жанармайдың жану нүктесі тұрғысынан ЖТС жатады, себебі оның Tжан = -45˚С <61˚С (2.1 суретті қараңыз) Біз Р_жан мәнін анықтаймыз: Р_жан= 4,1 × 43^0,22= 4,1 × 2,28 = 9,35 кПа. Қорытынды: бензин үшін Tжан = -45˚С <28 T_жан˚С, Р_тот = 9.35> 5 кПа - бөлме А санатына жатады.

Бөлменің өрт қауіптілік санатын анықтау (В1-В4) кез-келген бөліктегі нақты уақытша (бөлмеде қол жетімді) өрт жүктемесінің максималды мәнін 2.7-кестеде көрсетілген нақты өрт жүктемесінің мәнімен салыстыру арқылы жүзеге асырылады.

2. 
   7-кесте. В1-В4 санатындағы үй-жайларға арналған арнайы өрт жүктемесі
   

Үй-жай катеориясы	Өрттің үлестік салмағы (g) учаскіде, МДж/м 2
В1	2200 астам
В2	1401 – 2200 дейін
В3	181 – 1400 дейін
В4	1 -180 дейін

Оттың нақты жүктемесі - ол сақталатын, орналасқан, орнатылатын, осы бөлменің аумағына (м2) орнатылатын бөлмедегі жанғыш материалдарды жағу кезінде пайда болатын жылу мөлшері (Mдж). Егер ғимаратта өндірістің әртүрлі санаты бар үй-жайлар болса (2.6сурет), онда бүкіл ғимараттың өндірістік категориясы TР OTПB 18 қосымшасының 3 тарауының ережелеріне сәйкес анықталады (2.8-кесте). 1-қабат жоспары 2.6 –сурет. Жарылыс қауіптілігі үшін өндірістің әртүрлі категориясы бар өндірістік ғимараттың макеті 2.8-кесте. Жарылыс және өрт қаупі бар ғимараттар өндірісінің категориясын анықтау

Ғимарат категориясы	Көрсеткіш сипаттамасы
А санатты ғимарат	А санатындағы үй-жайлардың жалпы ауданы барлық үй-жайлар алаңының 5% не 200 м2 құрайды. Егер ғимараттағы А санатындағы үй-жайлардың жалпы ауданы, онда орналасқан барлық бөлмелердің жалпы алаңының 25% -нан аспайтын болса, бірақ бұл бөлмелер автоматтық өрт сөндіру қондырғыларымен жабдықталған болса, құрылысты А санатына жатқызуға жол берілмейді.
Б санатты ғимарат	Ғимарат В санатына жатады, егер екі шарт бір уақытта орындалса: ғимарат А санатына жатпайды; А және В санаттарындағы үй-жайлардың жалпы ауданы барлық үйжайлардың жалпы көлемінің 5% не 200 м2 құрайды. Егер ғимараттағы А және В санатындағы үй-жайлардың жалпы ауданы онда орналасқан барлық үй-жайлардың жалпы көлемінің 25% -нан аспайтын болса, бірақ бұл бөлмелер автоматтық өрт сөндіру қондырғыларымен жабдықталған болса, құрылысты В санатына жатқызуға жол берілмейді.
В1-В4 санатты ғимарат	Ғимарат А не В санаттарына жатпайды; А, В және В1-В4 санаттарындағы үй-жайлардың жалпы ауданы 5% -дан асады (егер ғимаратта А және В санаттары бар болса, онда 10%), барлық бөлмелердің жалпы ауданы. Ғимараттағы А, В және В1-В4 санаттарындағы үй-жайлардың жалпы ауданы онда орналасқан барлық үй-жайдың жалпы көлемінің 25% -нан аспайтын болса (бірақ 3,5 мың шаршы метрден аспайтын) және осы бөлмелер жабдықталған болса, құрылысты В1-В4 санатына жатқызуға жол берілмейді. автоматтық өрт сөндіру қондырғылары.
Г санатты ғимарат	Ғимарат A, B не B1-B4 санаттарына жатпайды; A, B, B1-B4 және Д санаттарындағы үй-жайлардың жалпы ауданы барлық үй-жайлардың 5% -нан асады. Ғимараттағы А, В, В1-В4 және Г санаттарындағы үй-жайлардың жалпы ауданы онда орналасқан барлық үй-жайлардың жалпы көлемінің 25% нан аспайтын болса (бірақ 5 мың м2-ден аспайтын) және А, В санаттарының үй-жайларын Г санатына жатқызбауға рұқсат етіледі. , B1-B4 өрт сөндіру автоматтық қондырғыларымен жабдықталған.
Д санатты ғимарат	Ғимарат A, B, B1-B4 не Г санаттарына жатпаса, Д санатына жатады.

2.4-мысал. Суретте көрсетілгендей үй-жайдың орналасуы бар бір қабатты ғимараттың өндіріс категориясын анықтаңыз. Ғимаратта ӨСАҚ бар. 1.Шығыс деректер

	Заттек түрі, үй-жайлардың ауданы, Ржан
№1-ғимарат	№2-ғимарат	№3-ғимарат	№4-ғимарат	№5-ғимарат
жиһаз цехы, g= 3000 МДж/м2 S= 80 м2,	кальций карбид қоймасы, S=120 м2, Р=0,01МПа	Алюминий шаңы, S=760 м2 Р= 1400,33 кПа	Май қоймасы, S=4000 м2, Р= 1,41,85 кПа, g= 5000 МДж/м2	Газ отынды қазандық, S= 440 м2

1. Жеке үй-жайларды өндірудің категорияларын анықтаңыз (2.6, 2.7кестені қараңыз):

• 
  №1 бөлме, S = 80 м²г = 3000 МДж / м² - В1 санаты,
  
• 
  № 2 бөлме, S = 120 м² - А санаты, өйткені Ржат = 0,01 МПа> 5 кПа;
  

№3 бөлме, S = 760 м² - В категориясы, өйткені шаң жарылғыш Risb = 140 0,33 = 5,1 кПа> 5 кПа;

• 
  № 4 бөлме, S = 4000 м² - В-1 санаты, өйткені г = 5000 МДж / м², Tжат> 61˚С, Pb = 1.41.85 = 2.59 кПа <5 кПа; - 5-бөлме, S = 440 м², отынды пайдалану - Г санаты.
  

ӨСАҚ қол жетімді. 1. Ғимараттың жалпы ауданын анықтаңыз: Szd = 80 + 120 + 760 + 4000 + 440 = 5400 м²

3. 
   Өндірістік ғимараттардың категориясын анықтаңыз
   
   1. 
      А санатындағы үй-жайлардың ауданы = 120 м² <1000 м²,
      

% Sa = (120/5400) × 100 = 2,2% <25%, сондықтан ғимарат А санатына жатпайды.

2. 
   А санатындағы үй-жайлардың ауданы + В = 120 + 760 = 880 м²
   

<1000 м², % SA + B = (880/5400) × 100 = 16.3% <25%, сондықтан ғимарат В санатына жатпайды.

3. 
   Үй-жайлардың ауданы A + B + B1 = 120 + 760 + 4000 + 80 = 4960 м²> 3500 м²
   

Қорытынды: № 2 ғимарат В санатына жатады. Өнеркәсіптің әртүрлі санаты бар ғимараттардың мысалы 2.7-суретте келтірілген.

2.7-сурет. Жарылыс және өрт қауіптілігі үшін өнеркәсіптің әртүрлі санаттары бар ғимараттардың мысалдары Бүкіл ғимараттың өндірісі категориясы жарылыс және өрт қаупі бар жеке бөлмелер санатына байланысты. Өрт кезіндегі материалдық шығындарды азайту және адамдарды көшіруды қамтамасыз ету үшін ғимараттың өрт қауіптілік деңгейін анықтай отырып, жобалау стандарттары мыналарды белгілейді: Ғимараттың қабаттарының максималды ауданы мен қабаттары; Ғимараттың отқа төзімділік дәрежесі, құрылыс құрылымының отқа төзімділік шегі, құрылымдағы өрттің таралу шегі; Ғимараттың отқа төзімділігі дегеніміз - оның қызметін белгілі уақыт ішінде өртте құлап кетпеу қабілеті. Барлық ғимарат отқа төзімділіктің сегіз дәрежесіне бөлінеді: I, II, III, IIIa, IIIб, IV, IVa, V. Әртүрлі дәрежедегі отқа төзімді ғимараттардың құрылымдық сипаттамалары 2.9-кестеде келтірілген. 2.9-кесте. Әртүрлі дәрежедегі отқа төзімді ғимараттардың құрылымдық сипаттамалары

Отқа төзімділік сипаты	Құрылымдық сипаты
I	Табиғи не жасанды тастан жасалған материалдардан, бетоннан не темірбетоннан жасалған тақталар мен плиталарды жанбайтын материалдарды қолдана отырып, тіреуіш және қоршаушы құрылыстары бар ғимараттар.
II	Дәл солай. Қорғалмаған болат құрылым құрылыс жабындарында қолданылуы мүмкін.
III	Табиғи не жасанды тастан жасалған материалдардан, бетоннан не темірбетоннан жасалған тірек және қоршаушы құрылыстары бар ғимараттар. Едендер үшін гипс не баяу жанатын парақ пен тақтай материалдарымен қорғалған ағаш құрылымды қолдануға рұқсат етіледі. Отқа төзімділік пен өрттің таралуына қойылатын талаптар жабын элементтеріне қойылмайды, ал ағаштың шатыры элементтері жалынға қарсы тұра алады.
IIIа	Ғимараттар негізінен сым рамасының дизайнымен, жақтау элементтері - болат қорғалмаған құрылымдардан, қоршау құрылымы - болат профильді парақтардан не баяу жанатын оқшаулауы бар басқа жанбайтын парақ материалдарынан жасалған.
IIIб	Ғимараттар негізінен рамалық дизайнымен бір қабатты. Жақтау элементтері - өрттің таралуының қажетті шегін қамтамасыз ететін, отқа төзімді өңдеуге ұшыраған қатты не желімделген ағаштан. Құрылыс қаңқасы - панельдерден не ағаштан жасалған материалдардан жасалған материалдар негізінде құрастырылған. Құрылыс қаңқасының ағаш және басқа жанғыш материалдары отқа төзімді не оттың жоғары температурасынан және өрттің таралу шегін қамтамасыз ететіндей етіп қорғалуы керек.
IV	Қатты не желімделген ағаштан және басқа да жанатын не баяу жанатын материалдардан жасалған, гипстен не басқа парақтардан не тақтайшалардан жасалған оттан және жоғары температурадан қорғалған тіреуіш және қоршаушы құрылыстары бар ғимараттар. Отқа төзімділік пен өрттің таралуына қойылатын талаптар жабын элементтеріне қойылмайды, ал ағаштың шатыр элементтері отқа төзімді.
IVa	Ғимараттар негізінен рамалық дизайнымен бір қабатты. Жақтау элементтері - болат қорғалмаған құрылыстардан, ғимараттың қаңқасы профильді болаттан не басқа жанбайтын материалдардан жасалған.
V	Өртке төзімділігі мен өрттің таралуына лимиттер талап етілмейтін тірек және қоршаушы құрылыстарға арналған ғимараттар.

Отқа төзімділіктің бірінші дәрежелі ғимараттары өрт жағдайында ең тұрақты болып табылады, өйткені олардың дизайны жанбайтын материалдардан жасалған. Оттың төзімділігінің V дәрежелі ғимараттары (ағаштан жасалған ғимараттар) аз тұрақтылыққа ие. Іс жүзінде осы талаптарды орындау мысалдарын қарастырыңыз. 2.10кестеде өндірістік ғимараттардың жарылыс қаупі бар санаттарын өртке қарсы бөлмедегі қабаттардың санына және еден алаңына байланысты орналастырған кезде өнеркәсіптік ғимараттардың отқа төзімділігінің қажетті деңгейінің мәні келтірілген. Отқа төзімділік деңгейі-кестеде көрсетілгеннен төмен болатын ғимараттарды салуға жол берілмейді [9, 1-кесте]. 2.10-кестесінде өндірістік ғимараттардың отқа төзімділігінің қажетті деңгейі

Ғимарат санаты не өрт бөлімдері	Рұқсат етілген қабат саны	Ғимаратт ың отқа төзімділігі	м2, ғимараттардағы өрт бөлімі ауданы
			Бір қабатты	Көп қабатты
				2 қабат	3, одан да көп
А, Б	6	І	Шектелмеген
А, Б (мұнай өңдеу, газ, химия және мұнай-химия өндірістерін қоспағанда)	6	ІІ	Дәл солай
	1	Ша	5200	-	-
А - мұнай өңдеу, газ, химия және мұнай-химия өндірісі ғимараттары	6	ІІ	Шектелме ген	5200	3500
	1	Ша	3500	-	-
Б- мұнай өңдеу, газ, химия және мұнай-химия өндірісі ғимараттары	6	ІІ	Шектелме ген	10400	7800
	1	Ша	3500	-	-
В	8	І,ІІ	Шектелмеген
	3	Ш	5200	3500	2600
	2	Ша	25000	10400	-