Материал: Шріпханов с. Д., Румянцев ю. В., Маышев ж. К, Мазеев д. Т. Имарат пен рылысты рт ауіпсіздігін амтамасыз етуді жалпы Аидаттары 1516000 рт ауіпсіздігі

2. 
   1-сурет. Желдің бағытын анықтау тәртібі («жел бағыты»)
   

3.1 Өртке қарсы бөгеттің жұмсалу мақсаты мен құрылымы Ғимараттардың, құрылымның, өрт бөлімдерінің бөліктері, сондай-ақ қызметтік өрт қауіптілігінің әртүрлі санат бөлмелері отқа төзімділіктің стандартталған лимиттері және құрылымдық өрт қауіптілік санаттары не кедергілері бар қоршаулармен бөлінуі керек. Осындай қоршау құрылым мен өрттің тосқауылдарының түрлеріне қойылатын талаптар үй-жайлардың қызметтік өрт қауіптілігі, өрттің жүктемесі, отқа төзімділік дәрежесі және ғимараттың, құрылымның, өрт бөлігінің конструктивті өрт қауіптілік санатын ескере отырып белгіленеді [3, бөл. 18тар. т.66]. Өрттің кедергілері қауіпті өрт факторларының таралуын болдырмау әдісіне байланысты жеті түрге бөлінеді:

1. 
   қабырғалар;
   
2. 
   аралық;
   
3. 
   қабаттасу;
   
4. 
   олқылықтар;
   
5. 
   перделер және экрандар;
   
6. 
   су перделері;
   
7. 
   минералданған жолақтар.
   

Өрт қабырғалары, бөлімдер, төбелер, өрт аймағының құрылымдары және вестибюль-құлыптар, сондай-ақ от тосқауылдарындағы жарық саңылаулары (өрт есіктері, қақпалар, люктар, клапандар, терезелер, перделер) жанбайтын материалдардан жасалуы керек [3, 159 б.]. Отқа төзімділік лимитінің мәніне байланысты өрт қабырғалары, бөлімдер, төбелер бірнеше түрге бөлінеді (3.1-кесте). 3.1-кесте. Отқа төзімділік шегі және от тосқауылдарының түрлері

Өрт кедергілерінің атауы	Өрт кедергілерінің түрі	От кедергілерінің отқа төзімділік шегі, кемі
Қабырға	1	REI 150
	2	REI 45
Қоршау	1	EI 45
	2	EI 15
25 пайыздан астам жылтыратылған жарық беретін бөлімдер	1	EIW 45
	2	EIW 15
Жабындар	1	REI 150
	2	REI 60
	3	REI 45
	4	REI 15

3.1-кестеде E, I, W, R белгілері мыналарды білдіреді: E - тұтастықты жоғалту көрсеткіші, яғни, құрылым отта өзінің жұмысын сақтайтын уақыт. I - жылу оқшаулауының жоғалуының көрсеткіші, яғни. уақыт ішінде құрылым оттың қарама-қарсы аймағына жылу енуін шектейді. W - жылу радиациясы ағынының тығыздығының көрсеткіші, құрылым оттың қарама-қарсы аймағына жылу сәулесінің енуін шектейтін уақытты көрсетеді. R - құрылымның көтергіш қабілетін жоғалту (бұзу) көрсеткіші. Өрт қабырғалары мен арақабырғалары, 2 түрі бар, өрт едендері - 4 түрі. Мысалы, бірінші типтегі өрт қабырғасында отқа төзімділік шегі 150 минут, ал төртінші типтегі өрттен қорғаныс 15 минутты құрайды. Ғимараттар арасында өрттің таралуын болдырмау үшін сыртқы өрт қабырғаларын қолдану қажет. Өрттің ішкі қабырғаларын кеңейту қосылыстарымен біріктірген жөн. 3.2 Өртке қарсы қабырғалар мен аймақтар Оттың I және II типтері бар.

1. 
   тип - EI 150 отқа төзімділік лимитіне сәйкес келеді (150 минут ішінде Қазақстан Республикасының тұтастығы және (не) құрылымның қыздырылмаған бетіндегі температураның көтерілуіне байланысты жылу оқшаулау қабілеті (I) жоғалғанға дейін) жоғалады.
   
2. 
   тип - EI 45 өртке қарсы тұрақтылық лимитіне сәйкес келеді (45 минут ішінде Қазақстан Республикасының тұтастығы жоғалғанға дейін және (не мәндерді шектеу үшін құрылымның жылытылмаған бетіндегі температураның көтерілуіне байланысты жылу оқшаулау қабілеті (I) жоғалғанға дейін). Өрт қабырғалары еденнің ішкі көлемін от бөлімдеріне бөледі және ғимараттың, құрылымның барлық биіктігіне орнатылуы керек және өрттің іргелес орналасқан өрт бөлігіне, оның ішінде ғимарат құрылымдары өрт көзінен біржақты құлаған кезде де таралмауын қамтамасыз етуі керек.
   

От қабырғалары бойлық және көлденең (3.2-сурет), ішкі және сыртқы болып бөлінеді. 3.2-сурет. Өрткеқарсы көлденең және бойлық қабырға Өрт қабырғалары іргетасқа не іргетас арқаларына сүйеніп, барлық құрылымдар мен едендерді шатырдың үстіне көтерген кезде қиылысуы керек:

• 
  егер шатырлы кілемді қоспағанда, шатырлы не шатырсыз жабын элементтерінің біреуі г3, г4 тобының материалдарынан жасалған болса, кем дегенде 60 см (3.4-суретті қараңыз);
  
• 
  егер шатырлы кілемді қоспағанда, шатырлы не шатырсыз жабын элементтері г1, г2 тобының материалдарынан жасалған болса, кем дегенде 30 см (3.3-суретті қараңыз) болады.
  

3.3-сурет. Өркеқарсы қабырғаға арналған құрылғы Өрттің қабырғаларын ғимараттың бір бөлігі екіншісіне бұрышта орналасқан жерлерде орналастырған кезде, сыртқы қабырғаларда орналасқан тесіктердің жақын жақтары арасындағы көлденең қашықтық кемінде 4 м болуы керек. Көрсетілген саңылаулар арасындағы қашықтық 4 м-ден аз болған кезде оларды өрт есіктері не 1-типтегі терезелермен толтыру керек (3.4-сурет). 3.4-сурет. Бұрыштық қиылысатын ғимарат (бөлім) өртке қарсы қабырғаларының орналасуы Адамдарды белгілі бір уақыт ішінде өрттің қауіпті факторларынан қорғау үшін (өрт шыққан сәттен бастап құтқару жұмыстары аяқталғанға дейін) өртке қарсы аймақ құрылды - ғимараттың, құрылымның, өрт кедергілерімен бөлінген, көшіру және құтқару бойынша шаралар жиынтығымен қамтамасыз етілген ғимараттың, құрылымның, өрт бөлігінің бөлігі (3.5-сурет). 3.5-сурет. Өрткеқарсы аймақтарының құрылғысы 3.3 Өртке қарсы бөгеттер Бір қабаттағы ғимараттар мен құрылыстарда өрттің таралуындағы тік кедергілердің бірі - өрт кедергілері. Бірінші және екінші типтегі от қабырғалары бар: 1-түр - EI 45-тің отқа төзімділік лимитіне сәйкес келеді, 2түрі - EI 15 отқа төзімділігіне сәйкес келеді. Өрт қауіпсіздігі бойынша қолданыстағы нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкес, өрт кедергілері келесі жағдайларда ұсынылады:

• 
  2-баспалдақпен вестибюль дәліздерден және басқа бөлмеден бөлуге арналған;
  
• 
  бала бақшалардың үш қабатты ғимараттарындағы баспалдақтармен байланыстыратын дәліздерді бөліп алу;
  
• 
  басқа мақсаттар үшін салынған ванналардың (сауналардың) күрделі бөлмелерін ерекшелеу;
  
• 
  қақпа арматурасы қондырғыларының бөлмелерін мұнай және мұнай өнімдері қоймаларындағы сорғылар үшін бөлмелерден бөлу;
  
• 
  ғимараттарға салынған қазандықтарды өндірістік үй-жайлардан бөлу;
  
• 
  A A, B, B1, B2, B3 санаттарындағы бөлмелерді бір-бірінен бөлу;
  
• 
  B В1-В3 санатындағы бөлмелерді 3000 м² аспайтын бөліктерге орналастыру кезінде жертөлелерді бөлу;
  
• 
  жанғыш тауарлар мен тауарлардың жанғыш қаптамасындағы тауарлық алаңды 250 м² не одан көп сауда алаңынан бөлу үшін.
  

Өрттен қорғауға арналған материалдар - кірпіш, отқа төзімді шыны, алюминий, құрғақ қабырға.

Отқа төзімді гипсокартон - бұл картон және гипс сияқты компоненттерді қамтитын материал. Бұл материал қосымша жалынға төзімді (жалынға қарсы) көмегімен өңделеді, нәтижесінде бөлімнің отқа төзімділігі 60 минутқа дейін жетеді (3.6-сурет).

3. 
   6-сурет. Беттері (ЕI 30) және тереңдігі (EI 60) қаңқасына антипирен сіңірілген өрткеқарсы бөгеттердің құрылысы
   

Өрт қабырғаларын салуда өрт қауіпсіздігінің негізгі талаптары:

• 
  аспалы төбелері бар бөлмелердегі өрт қабырғалары олардың
  

үстіндегі кеңістікті бөлуі керек;

• 
  өрттің қабырғалары мен басқа ғимарат конверттері не өрт сөндіру бөлімі арасындағы интерфейс отқа төзімділік шегі, қоршау кедергілерінің отқа төзімділігінен кем болмауы керек;
  
• 
  өртқабырға, оның ішінде әртүрлі инженерлік және технологиялық коммуникациялармен қиылысатын жерлерде, қажетті отқа төзімділікті және түтін мен газдың тығыздығын қамтамасыз ету үшін саңылаулар мен алшақтықтар болмауы керек;
  
• 
  өртқабырғадағы саңылауларға тиісті өрт толтыру керек: өрт есіктері, қақпалар, люктер, клапандар, экрандар, терезелер, перделер және т.б.
  

4. 
   Өртке қарсы жабындар
   

Өрт төбелері ғимараттың биіктігі бойынша өрттің таралуын шектеуге арналған және тиісінше жану өнімдерінің іргелес едендерге енуіне жол бермеу үшін жеткілікті отқа төзімділік, беріктік және тығыздық болуы керек. Өртке қарсы төбелер ғимараттардың ішкі көлемін әртүрлі қызметтік қауіптілік дәрежесі мен өндіріс категориялары орналасқан едендерге бөлу үшін қолданылады. Өртке қарсы едендердің 4 түрі бар (3.1-кестені қараңыз). Өрт қауіпсіздігі стандарттары төбеге келесі талаптарды қояды: A A, B, B1, B2, B3 санатындағы бөлмелерді өрт сөндіру төбелерімен бір-бірінен ажырату керек: а) отқа төзімділіктің 1-дәрежелі ғимараттарында - өртке қарсы едендер (едендер мен подвалдың үстінен) 2-ші типтегі; б) II және III және IIIb дәрежелі отқа төзімділік дәрежесіндегі ғимараттарда, өрт қаупі дәрежесіндегі С2, С3 IV дәрежелі ғимараттарда, В1В3 санатындағы үй-жайларда - өртке қарсы төбелер (едендер мен жертөлелер арасындағы) 3-ші типтегі;

в) А және В санаттарының өртке қарсы 4-дәрежелі ғимараттарында - 3-ші типтегі өртке қарсы төбелер;

• 
  өрт қауіптілігі IV және өртке төзімді С2 класты бір қабатты ғимараттарда жалпы ауданы 300 м² аспайтын А және В категориялы бөлмелерді орналастыруға рұқсат етіледі, бұл бөлмелер 1-ші типтегі және 3ші типтегі төбелердің өртке қарсы бөлімдерімен ерекшеленуі керек;
  

- қоймалар (сейфтер), кітаптарды, фото, фондық және бейне материалдарды сақтау бөлмелері 1 типтегі өртке қарсы аралық және 3 типтегі төбелермен жабдықталуы керек;

• 
  сауда алаңы 100 м²-ден асатын бөлшек сауда нүктелері басқа мақсаттарға арналған ғимараттарда орналасқан, басқа кәсіпорындар мен үйжайлардан 2-ші типтегі өрт қабырғалары мен 2 типті төбелер бөлінуі керек.
  

Көбінесе болат арматуралық тормен нығайтылған ауыр не жеңіл бетоннан жасалған жалпақ не қабырғалы плиталар өртке қарсы еден ретінде қолданылады. Төбеге төзімділік шегін арттыру үшін жанбайтын пластинадан жасалған аспалы, аспалы төбелер орнатылады (3.7-сурет). 3.7-сурет. Өрттен қорғаныш құрылғысы Өртке қарсы едендерге арналған өрт қауіпсіздігі стандарттарының негізгі талаптары өртке қарсы едендердің түрлерін өрттің басқа кедергілерімен - қабырғалармен, бөлімдермен бөлу кезінде құрылыс нысандарын өртке қарсы бөлімдер мен бөлімдерге дұрыс жобалау үйлесіміне дейін төмендетіледі.

4. 
   Өртке қарсы үзінділер
   

Өрт сөндіру үзінділері - бұл көрші ғимараттар не құрылыстар арасындағы жобалық стандарттармен анықталған қашықтық, олардың арасындағы өрттің таралуын болдырмауға көмектеседі. Сонымен қатар, өрт саңылауы арнайы (баспалдақпен) және негізгі өрт машиналарымен (танкерлермен) еркін өтуге және кедергісіз маневр жасауға арналған. Өрт саңылауларын анықтаған кезде көрші ғимараттар мен құрылыстардың ықтимал тұтануы кезіндегі үлкен қауіп өрт көзінен алынған жылу сәулесі болып табылады, оның қуаты жанатын ғимараттың отқа төзімділік дәрежесіне, шығарылатын бетінің ауданына, жанғыш материалдың мөлшері мен түріне, есіктің болуы, технологиялық және т.б. терезе саңылаулары, метеорологиялық жағдайлар және басқа факторлар (3.8-сурет). 3.8-сурет. Оттағы жылу энергиясының таралу моделі