оқу
жылында
«Туған
елге
тағзым»
жалпыреспубликалық
экспедициясын,
«Тарих
тағылымы»
мен
«Қазақ
мәдениетінің
антологиясы»
әлеуметтік
жобаларын,
«Қазақстанның
қасиетті
рухани
құндылықтары»
(«Қазақстанның
киелі географиясы») жобасын қамтитын «Ұлы дала мұрагерлері» жобасын іске
асыруды
жалғастыру
қажет.
Білім алушылар арасында өлкетану білімін насихаттау және танымал ету
келесі
материалдарда:
-
ҚазақстанРеспубликасындаөлкетанудыдамытудыңТұжырымдамалықнегіздерінде;
-
«Рухани жаңғыру» бағдарламасын іске асыру аясында жалпы білімберетін ұйымдарда өлкетану жұмыстарын жетілдіру бойынша әдістемелікұсынымдарда;
-
«Айналаға қара» («Ауыл өмірі», «Қала өмірі»: әлеуметтік – тарихитәжірибе»)бағытынұйымдастырубойыншаәдістемелікұсынымдарда;
-
«Өлкетану»:мәдени-генетикалықкодтыңнегізі»(мәденимекемелердегі өлкетану сабақтары) (5-7-сыныптар) пәнін жүргізу бойыншаәдістемелікұсынымдарда;
-
«Қазақстанныңкиеліорындары–Қазақстанныңкиеліжерлерініңгеографиясы» әдістемелікұсынымдарында;
«Туғанжер»бағдарламасыарқылыбілімберуұйымдарындабілімалушылардыңқазақстандықпатриотизмінқалыптастырубойыншаәдістемелікұсынымдардакөрсетілген
(https://www.nao.kz).«Жас қыран» (1-4-сыныптар), «Жасұлан» (5-10-сыныптар), «Жас сарбаз»
әскери-патриоттық
клубтары,
балалар
мен
жасөспірімдер
қозғалысының
қызметін ұйымдастыру білім алушылардың бойында патриотизм мен азаматтық
жауапкершілікті қалыптастыру
мен дамытуға
негіз
болады.
Ы.
Алтынсарин
атындағы
ҰБА
әзірлеген
әдістемелік ұсынымдарhttps://www.nao.kz сайтында
орналастырылған.
Ағатәлімгерлер
менпедагог-ұйымдастырушыларғаарналғанәдістемелікқұралwww.zhasulan.kzсайтында орналастырылған https://www.zhasulan.kz/kz/project/view?id=14.
Білім беру ұйымдарының қазіргі заманға сай жұмыс жасауында білім беру ұйымын демократиялық басқару жағдайларын қамтамасыз етуге байланысты мәселелер туындайды, бұл кезде тек басшы мен педагогикалық кеңес қана емес, сондай-ақ оқушылар мен ата-аналар да білім беру процесінің толық құқығы бар субъектілері ретінде білім беру ұйымы ұсынатын қызметтердің сапасына ықпал етеді.
Осыған байланысты мектептің өзін-өзі басқару органдарына мектеп парламенттері түрінде маңызды рөл беру ұсынылады. Білім беру ұйымдарында білім алушылардың өзін-өзі басқару органдарын дамытудың
«Мектеп/Студенттік парламент» тұжырымдамасы ҚР БҒМ 15.02.2021 жылғы
№1-18-4/566-И шығыс хатымен Қазақстанның барлық өңірлеріне жолданды және https://www.ziyatker.org/schoolparliamentсайтына орналастырылды.
Тәрбие бағытының бірі – білім алушыларды құқықтық тәрбиелеу.
Қазіргі уақытта мемлекет пен азаматтық қоғам балалар мен жастардың құқықтық мүмкіндіктерін іске асыру проблемасын белсенді түрде көтеруде. Осыған байланысты қазақстандық мектептердің, колледждер мен жоғары оқу орындарының алдында құқықтық мемлекет жағдайында шығармашыл, бастамашыл, өзі және қоғам үшін пайдалы әрекет ете алатын еркін, жауапты тұлғаны, мәдениет адамын тәрбиелеу міндеті тұр.
«Құқықтық сана – қауымға пана» жобасы білім алушылардың құқықтық сауаттылығы мен құқықтық санасын және құқықтық мәдениетін арттыруға бағытталған. Осы жоба шеңберінде білім
беру ұйымдарында заманауи әдістемелер негізінде білім беру және тәжірибеге бағдарланған іс- шараларды өткізу жоспарлануда.
Білім алушылардың сана-сезімі мен құқықтық мәдениетінің қалыптасу критерийлері: негізгі заңдарды білу, түсіну және міндетті түрде орындау, құқықты, заңдылықты құрметтеу, алған білімдерін күнделікті өмірде өз бетінше және функционалдық сауатты түрде пайдалана білу; нормаларға қайшы келмейтін мінез-құлық, құқыққа қарсы құбылыстардың, әрекеттердің кез келген түрін қабылдамау, академиялық адалдық.
Мектеп пен ата-аналар балаларды қоғамға жат мінез-құлықтан бас тарту мәдениетіне тәрбиелеуі керек.
Жоғары сыныптарда білім алушыларды құқықтық-жауапкершілік нормаларымен таныстыру қажет.
Білім алушылар бала құқығы туралы БҰҰ Конвенциясының негізгі ережелерін, «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» ҚР Кодексін,
«Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» және «Тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасы туралы» ҚР Заңдарын білулері тиіс. Жасөспірімдердің денсаулығы мен қауіпсіз мінез-құлқы мәселелерін зерттеугеназар аудару керек.
ИНКЛЮЗИВТІ МӘДЕНИЕТ инклюзивті білім берудің негізгі үш аспектісінің (инклюзивті саясатты әзірлеу, инклюзивті мәдениетті құру, инклюзивті практиканы жүзеге асыру) маңызды құрамдас бөлігі болып саналады. Білім беру ұйымдарындағы әрбір адамның өзіндік ерекшелігін, әртүрлілігін құрметтеу, білім берудің кез келген субъектісіне қолайлы, жағымды мектеп қоғамдастығын құру, инклюзивті құндылықтарды қабылдау инклюзивті мәдениетті қалыптастырудың негізін құрайды.
Форумдар, арнайы семинарлар, жиналыстар, оның ішінде мүмкіндігі шектеулі табысты адамдар (Серік Есматов, Шахан Жолдасбаев, Зульфия Раухатовна – «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының кейіпкерлері, Пабло Пинед, Ника Вуйчиче, Стивен Хокинг және т.б.) туралы таныстырылымдар ұйымдастыру.
Инклюзивті мәдениет инклюзивті білім беруді тиімді жүзеге асырудың маңызды факторы. Сонымен қатар инклюзивті мәдениетті құру мектептегі теңдікті, қолжетімді ортаны қамтасыз етудің, ерекше білім беруді қажет ететін балаларды құрметтеудің, оларға жағымды көзқарас қалыптастырудың, әлеуметтендірудің негізі ретінде қарауымыз керек.
Білім беру ұйымдарында қауіпсіз білім беру ортасын, білім алушылардың оң психо-эмоционалдық көңіл-күйін, әлеуметтік дағдыларын қалыптастыруға, мектептегі зорлық-зомбылықтың алдын алуға ерекше назар аудару қажет. Суицидтік мінез-құлыққа әкелетін негізгі факторлар – оқшаулану сезімінен туындаған жалғыздық, ата-аналарымен және туыстарымен жанжал.
«Психологиялық қызметті және мектептегі татуласу қызметтерін ұйымдастыру» жобасын іске
асыру
педагогтерге
«Тәуекел
тобындағы»
балаларды
анықтауға
және
оларға уақытылы
көмек
көрсетуге
көмектеседі.
Сондай-ақ 2020 жылы Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА әзірлеген
«Әдептіадам–әдеміадам»тақырыбындағыәдістемелікұсынымдыпайдаланумаңызды:балаларменжасөспірімдерарасындабейәлеуметтікқұбылыстардың, нашақорлықтың, темекі шегудің және маскүнемдіктің алдыналудыұйымдастыружөніндегіәдістемелікұсынымдықолданумаңызды.https://www.nao.kz.).«Bilim
Foundation»
қоғамдық
қоры
әзірлеген
бейнематериалдар
педагогтар
мен
ата-аналарға
әдістемелік
көмек
ретінде
тегін
ұсынылады
(сайттарға сілтеме:
https://zhastar.org/application/parentspage, https://zhastar.org/application/
studentspage#1).
-
Рухани-адамгершілік тәрбие – адамгершілік келбеті, адамгершілік сана; құндылық сезімдері мен қасиеттері – ізгілік, ар-ождан, намыс, парыз, сенім, жауапкершілік, бауырмалдық, мейірімділік, адалдық, ынтымақтастық, ұлтаралық келісім, толеранттылық сияқты құндылықтарды қалыптастырады.
Волонтерлік білім алушылардың адами әлеуетін ашуға, адамгершілікті
тәрбиелеуге және әлеуметтік тәжірибені дамытуға ықпал етеді. Волонтерлік –
бұл
адалдық,
әділдік,
мейірімділік,
жауапкершілік,
достық,
мейірімділік,
төзімділік
және
жасампаздық
институты.
Волонтерліктің
кең
таралған
түрлерінің бірі халықаралық практикадағы оқу процесінің маңызды құрамдас
бөлігі
ретінде
танылған
«
Ақылды волонтерлік»
(Service-learning)
жүйесі.
Орта
білім
беру ұйымдарының
білім
алушыларын
«Қоғамға қызмет» әлеуметтік
еріктілер
жобасын
–
«Мектепке
жол»,