Материал: Орта білім беру

ұйымдастырудың бірнеше әдістері ұсынылады.

Білімдегіолқылықтардыңорнынтолықтырубағытындағыіс-әрекеттердіұйымдастыру бойыншаұсыныстар

1-тоқсанда:

5-сынып пен 6-сынып арасындағы сабақтастықты сақтау; 4-сыныптан келген баланың жеке ерекшеліктерін ескеру.

7-сыныпта білім алушының «Биология», «Химия», «Физика»,

«География» пәндерінде 6-сыныптағы «Жаратылыстану» пәнінің мазмұнымен сабақтастығын және алған білім деңгейін ескеру.

1. 
   ұсыныс:
   

1. 
   5-сыныпқа келген білім алушыларға арнайы фокус-жоспар құру;
   
2. 
   бастауыш сыныпта «Жаратылыстану» пәнінен алған білімдеріне талдау жасау;
   
3. 
   «Биология», «Химия», «Физика», «География» пәндерінің жоспарына сәйкес 6-сыныптағы мазмұнмен сабақтастықты сақтай отырып, жоспар жасау.
   

2. 
   ұсыныс:
   

1) «Биология», «Химия», «Физика», «География» пәндерінің әдістемелік бірлестігі оқушылардың біліктілігін анықтау жұмыстарын жүргізуі тиіс.

Олқылықтардыңорнынтолықтырудыңкезеңдері:

1. 
   қадам. Олқылықтарды анықтау. Диагностика жүргізу. Диагностикадан кейін оқушылардың біліміндегі олқылықтарды деңгейіне қарай күрделіден қарапайымға дейін жіктеп, бөлу. Бірінші орында негізгі базалық білімдегі олқылықтармен жұмыс: мысалы, заттар және олардың қасиеттері, периодтық заң, энергия түрлерін т.б. білулері керек. Мектепте, жалпы өмірде бұл ұғымдар үнемі қолданылады, сондықтан оларды бірінші кезекте меңгерту ұсынылады.
   
2. 
   қадам. Уақытты белгілеу. Анықталған олқылықтардың деңгейіне қарай оған жұмсалатын уақытты жоспарлау. Бір тақырыпқа бірнеше сағат бөлу не керісінше бір сабақтың ішіндегі белгілі бір уақыт жеткілікті болуы мүмкін. Мысалы, 6-сыныпта алдыңғы тақырыптардың мазмұнына назар аудара отырып, қайталамау жағын қарастыру.
   
3. 
   қадам. Оқыту әдісін таңдау. Білімдегі олқылықтарды толықтыру бойынша шараларды таңдау үш факторға байланысты:
   

• 
  өткізілетін материалдың көлемі;
  
• 
  жоспарланған уақыт мөлшері;
  
• 
  баланың жас және жеке ерекшеліктері.
  

Білімдегіолқылықтардытолықтыружұмыстарыныңформалары:

1. 
   Өзіндік жұмыстар Тақырыпты және тапсырманы түсіндіре отырып, өз бетінше ізденуге тапсырма беру;
   
2. 
   Нақты мақсатқа бағытталған әрекеттер жасау.
   

Егер жекелеген оқушы немесе сыныптағы шағын топ қолдауды қажет етсе, нақты мақсатқа бағытталған қысқа сессиялар ұйымдастыру қажет.

3. 
   Сыныпты толық оқыту
   

Егер бүкіл сыныптың қажеттіліктері немесе олқылықтары шамалас болса, бұл көп уақытты қажет етеді, бірақ білім алушылардың басым бөлігін қамтиды.

Білімдегіолқылықтардытолықтыруғабағытталғансабақтардыұйымдастыруформалары

1. Таза ауадағы сабақтарЖаратылыстану, биология, география, физика сабақтарын баланың денсаулығын сақтауды қамтамасыз ету үшін арасында саябақтарда немесе аулада, таза ауада өткізу ұсынылады. Мысалы тақырыптар мен оқу мақсаттары бойынша:

«Жаратылыстану» пәнінен:

• 
  деректерді жинау және жазу, макро және микроәлем, тірі табиғаттағы үдерістер;
  
• 
  физикалық және химиялық құбылыстар, ауа және ауаның құрамы;
  
• 
  жергілікті жердің экожүйелерін зерттеу.
  

«Физика» пәнінен:

• 
  физикалық құбылыстар, кішкентай денелердің өлшемін қатарлау әдісі арқылы анықтау, механикалық қозғалыс және оның сипаттамасы, горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын зерделеу, аспан сферасы, аспан координаталарының жүйесі, дыбыс, дыбыстың сипаттамалары, акустикалық резонанс, жаңғырық;
  

- ауа райы және метеорологиялық элементтер,

атмосфералық қолайсыз құбылыстар, туған өлкенің флорасы мен фаунасы, топырақ, оның құрамы мен

құрылымы, Қазақстанның топырақ түрлері, топырақтың экологиялық проблемалары, табиғи-аумақтық кешендер, табиғи-аумақтық кешендердің қалыптасуы, табиғи-аумақтық кешендердің түрлері; туған өлкемнің визит карточкасы: өлкетанудың деректер базасын әзірлеу сынды тақырыптарды далада өткізсе, әрі қызықты әрі қауіпсіз болады.

Сабақ уақытында білім алушылардың байқау, ғылыми зерттеуді жоспарлау, деректерді алу және ұсыну, нәтижелерді түсіндіру тәрізді зерттеушілік, ойлау, сөйлеу және коммуникативтік дағдыларын қалыптастыруға ерекше назар аудару қажет. Мысалы, түрлі тақырыптарды зерделеу арқылы, білім алушы зерттеу жоспарын құрастыруды, бақылауды, эксперименттер жүргізуді, нәтижелерді ауызша және жазбаша сипаттауды және бағалауды, қорытынды және тұжырымдама жасауды үйренеді. Ол білім алушының үйде, мектепте, табиғатта бақыланған нысандар мен құбылыстарды түсінуі үшін, алынған білім мен дағдыларды күнделікті өмірде қолдану біліктерін дамытады.
«Жаратылыстану» оқу пәнінен күрделі тақырыптар бойыншафокусжоспар

5. 
   сынып
   

№	Тақырыптар	Оқу мақсаттары	Жұмыс формасы	Уақыты		Қорытынды
1-тоқсан
1	Деректерді жинау және жазу	нысандар параметрлерін өлшем бірліктермен анықтау; бақылаулар мен өлшеу деректерін тіркеу	мини- топтармен жұмыс			әңгімелесу арқылы білімдерін байқау
2	Деректерді талдау	5.1.5.1 қайталанған өлшеулер кезіндегі арифметикалық орташа шаманы есептейді және тенденцияларын анықтау
3	Қорытынды және талқылау	5.1.6.1 зерттеу сұрағы бойынша қорытынды тұжырымдау
4	Жер бетін бейнелеу тәсілдері	«жоспар» және «шартты белгілер» ұғымдарын түсіндіру; шартты белгілерді қолданып, жергілікті жердің планын оқу; бір тәсіл бойынша жергілікті жердің түсірілімін жасау (көз мөлшермен түсіру, полярлық түсіру, бағдарлық түсіру); тіркеу талаптарына сай жергілікті жердің қарапайым пландарын сызу	экскурсия- сабақ			сауалнама жүргізу
2-тоқсан
1	Заттардың жіктелуі	еріген заттың массалық үлесін есептеу; заттарды ерігіштігі бойынша, металдар және бейметалдарға жіктеу	сынып бойынша жұмыс			мини-тесттер
3-тоқсан
1	Тірі табиғаттағы үдерістер	фотосинтез үдерісін түсіндіру; өсімдіктерде пигменттердің болуын зерттеу; фотосинтездің жүруі үшін қажетті жағдайларын зерттеу	таза ауадағы сабақ			әңгімелесу
2	Энергия түрлері мен көздері	5.5.1.1 энергия түрлерін ажырату; 5.5.1.6 энергияның өзара айналымына мысалдар келтіру	чартерлік сабақтар			мини-тест
4-тоқсан
1	Тірі ағзалардың сан алуандығы	ағзаларды тірі табиғат дүниелеріне жіктеу; біржасушалы және көпжасушалы ағзаларды сипаттау	шағын топпен сабақ			сұрақ-жауап

5. 
   сынып
   

№	Тақырыптар	Оқу мақсаттары	Жұмыс формасы	Уақыты	Қорытын ды
1-тоқсан
1	Деректерді жинау және тіркеу	6.1.4.1 халықаралық бірліктер жүйесінің өлшем бірліктерін пайдалану	PowerPoint форматта слайд арқылы түсіндіру		презентац ия
2	Мәліметтерді талдау	6.1.5.1 алынған деректерді графикалық түрде көрсету	инфографика түрінді сабақ		рефлексия
3	Жер өрістері және олардың құрамдас бөліктері	6.2.3.1 жер қабықтарының өзара байланыс тәсілдерін түсіндіру	бейнематериалдар		әңгімелесу
2-тоқсан
1	Заттардың құрылысы мен қасиеттері	атом мен молекулаларды, қарапайым және күрделі заттарды айыра білу; атомның негізгі бөлшектерін және олардың орналасуын сипаттау	практикалық жұмыстар		сұрақ- жауап
2	Заттардың жіктелуі	заттарды органикалық және бейорганикалық заттар күйінде жіктеу; тірі және өлі табиғатта қышқыл, сілтілі және бейтарап ортаны айыра біледі және әмбебап индикатор көмегімен ортаны анықтау	практикалық жұмыстар		сұрақ- жауап
3-тоқсан
1	Тірі табиғаттағы үдерістер	6.4.2.1 жасуша компоненттерін анықтау 6.4.2.5 азық-түлік	мектеп асханасындағы практикалық		әңгімелесу
		өнімдеріндегі органикалық заттардың болуын тестілу; 6.4.2.6 ағзалардағы қоректік заттардың тасымалдануын модельдеу; ағзадан бөлініп шығатын өнімдерді атау; тірі ағзалардың тітіркендіргіштерге жауап беру реакциясын зерттеу	жұмыстар
2	Энергия түрлері мен көздері	энергияны шығарумен және оның жұтылуымен байланысты үдерістерді атау және мысалдар келтіру; электр энергиясының бірлігін атау; электр энергиясының құнын есептеу; энергияны алудың баламалы көздерін ұсыну	дәріс		өзіндік жұмыс
4-тоқсан
3	Экожүйелер	экожүйе құрамдас бөліктерінің өзара байланысын график түрінде көрсету және түсінду; экожүйе ауысымдарының себептерін түсіндіру; экологиялық пирамидада энергия мен заттардың ауысуын түсіндіру	таза ауадағы сабақ		әңгімелесу

«Биология» оқу пәні

Биологиялық ғылымдар тірі организмдердің құрылымы мен функцияларын, олардың дамуын және тіршілік ортасымен өзара қарым- қатынасын зерттейді. Қазіргі заманғы көзқарастар бойынша өмір – бұл ірі органикалық молекулалардан тұратын және энергиямен, қоршаған ортамен, заттармен алмасу нәтижесінде өз өмірін сақтап қалуға және өзін-өзі қалпына келтіруге қабілетті күрделі биологиялық жүйелердің өмір сүру процесі.

«Биология» оқу пәні жаратылыстану-ғылыми білім берудің құрамдас бөлігі ретінде білім алушыларда қоршаған әлемнің алуан түрлілігі мен эволюциясы, тірі организмдердің даму заңдылықтары туралы білімді қалыптастырады, сондай-ақ табиғат әлемінің таңғажайып құбылыстарын зерттеуге мүмкіндік береді.

2021/2022 оқу жылында «Биология» оқу пәні бойынша оқу процесін ұйымдастыруда келесі оқу бағдарламалары қолданылады:

1. 
   ҚР БҒМ міндетін атқарушының 2017 жылғы «25 » қазандағы № 545 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған «Биология» пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (15-қосымша);
   
2. 
   ҚР БҒМ 2020 жылғы «27»қарашадағы № 496 бұйрығымен бекілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған «Биология» пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (23-қосымша).
   

9-сыныпқа ҚР БҒМ «Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің кейбір бұйрықтарына өзгерістер мен