Ікезең:Психологиялықағарту-тренингтерБақылау–тәртібіменоқуүлгерімін,әлеуметтікжелілерінназардаұстауПсихологиялық_алдын_алу'>Психологиялықалдыналу– жеке диагностика, жеке кеңес - психокоррекциялық жұмыстарПсихологиялықағарту–психокоррекциялықтренингтерБақылау–тәртібіменоқуүлгерімін,әлеуметтік желілерінназардаұстауПсихологиялық түзету-дамыту – жеке диагностика, жеке кеңес - психокоррекциялық жұмыстарҚажетболғанжағдайда–қосымшамедициналықкөмек,әлеуметтіккөмек, құқықтық көмек алу үшін мамандарға бағыттауБақылау–тәртібіменоқуүлгерімін,әлеуметтікжелілерінназардаұстауПедагог-психолог-білімалушылардыңпсихологиялықахуалынқадағалау(оқушылардыңәлеуметтікжәнеотбасылықжағдайлары)(Мектепинспекторындатіркеудетұрғанотбасыларменоқушылартізімі)(Оқушылардыңәлеуметтікжелілеріндегі парақшаларынталдау: instagram,VK, facebook, tik-tok, twitter; оқуда, тәртібінде өзгерулерді бақылау)(Д–есебіндетұратыноқушылар
тізімі)Білім алушылармен жалпы жұмыстың барысы (мазмұны) Бастапқыкезең–әңгімелесушіменэмоциялықбайланыспен«әріптестік»қатынас орнату (бұл жерде НЛП-нің элементтерін қолдану пайдалы: жағымды психологиялық ахуал, Эриксон гипнозы, Эриксон метафорасы, т.б.). Бала келіспеген жағдайда, жауап беруге көңіл күйі болмаса оны сөкпей, сынамай, шыдамдылық танытып, әңгімесін айтқан сәтте зейін қойып тыңдап, сөзін бөлмегендұрыс(жандүниесінтолғандырғанмәселелерінайтуғамүмкіндікберу). Қорытындысында сізді жанашыр және сезімтал адам ретінде қабылдайды.Бірінші кездесу кезінде рефлективті тыңдаудан басқа ойлары мен сезімдерінің күйін анықтау үшін жасөспірімге өзін-өзі бақылау күнделігін жүргізуге ұсыныс жасауға болады, өйткені жабығу кезінде баланың ойлау қабілеті жүйесіз келеді. Терең жабығу күйінің «ем-домы» − белсенділік. Жай серуенде пайдалы.Жабығуданәлсірегенбаланыбіртіндепқандайдабірқызмет түріне итермелеу қажет (алдымен 5 минуттық, содан соң біртіндеп серуендеу уақытын ұзарта беру). Осы күйге түскенге дейін немен айналысқанын білуге болады. Әлеуметтік қатынасты орнына келтіруді рөлдік ойындардан бастауға болады, психолог жасөспірімнің жабығу күйінің едәуір басылғандығын байқай бастаса, басқа ұсыныстар жасауға болады.Таңдау жасауға мүмкіндіктердің көп екендігін көрсету маңызды. Бірте- бірте іс-әрекеттің басқа да түрлерін байқап көруге ұсыныс жасай отырып, жасөспірімге осы жағдаятты өзі басқара алатындығына сендіру керек.Екінші кезең – күйзеліске жеткізген оқиғалар тізбегін анықтау, амалсыздықсезімінарылту.Олүшін«ешкімдеболмағанжағдаяттыжеңу»,«жетістіктерменқолдау»тәсілдерінқолдануқажет.Үшінші кезең – күйзеліске ұшыраған жағдаятты бірігіп шешу. Оның жоспарлағанміндеттерінауызшаайтуғаитермелеу,біршамауақытүнсізотырып, оған жағдай жасау.Қорытынды кезең – іс-әрекет жоспарын құрастыруды аяқтау, суициденткепсихологиялық
қолдаукөрсету.«Логикалықдәлелдемекелтіру»,«тиімдісенімділік»орнатутәсілдерін қолданукерек. Егер жасөспірімде өз-өзіне қолжұмсаудыңнақтыжоспарыанықталғанменоғануақытшабіржағдайкедергі болып тұрса, мұндай жасөспірімге немқұрайды қарауға болмайды. Бұл шараға неғұрлым көбірек адамдар қамтылса, көрініс соншалықты айқындала түседі. Әңгімекезіндебаласуицидтіойлардыкөбірекайтып,өзойынанқайтқысыжоғын сезгенсәттежақынжердегіемдеумекемесінежіберіп,ата-анасынаескертіп,оны психиатрмаманынакөрсетукерекекендігінайтып,т.б.шарақолданғанжөн.Егер мұндаймаманжәнебасқадамүмкіншіліктерболмаса,суициденткекөңілкүйдің мұндай ауыр ахуалы уақытша құбылыс екендігін, оның өмірі ата-анасына, бауырларына,туыстарына,достарынаөтемаңыздылығынайтып,ұқтыруқажет.«Барлығымызғасеніңөліміңауыртиеді,өзөміріңдіқалайсүрсеңдеөзеркің,оған құқығың бар, сен өз өміріңе аса жауапты болғандықтан, мәселені ашусыз, асықпай шешкен жөн» деген сияқты әңгімені әрі қарай жалғастырған жөн.Баланы оның жақсы іс-әрекеттер атқара алатынына, МЕН күш қуатты қорының бар екендігіне сендіру. Жасөспірімдердің белсенділігін арттыруда отбасы мүшелеріне көмектесу.Жеткіншектердің жабығу, күйзеліс сезімдерін жоюға психологиялық көмекберілсе,мұнысуицидтіңалдыналуғажасалғанәрекеттіңбірідепесептеуге болады. Күйзеліс пайда болуының тағы бір себебі – баланың негізгі қажеттіліктерге қанағаттанбауы. Әңгімелесу кезінде оның ішкі күшіне сендіру, жабығу,күйзелукүйітуралысөзқозғауынамүмкіндікберу(олүшінпсихологпен әңгімелесу, жеке басының сезімдері мен қазіргі жағдайы туралы айтып берудің жалғыз мүмкіндігі болуы ықтимал, барлық уақытта маман оның әңгімесінің құпия сақталатынын ескертіп отырғаны жөн ).
Жалпы суицидтік әрекетке бейім баланы бүкіл оқушылардың көзінше үнемі жеке шақырып алып жұмыс жасау дұрыс емес. Бұл басқа оқушылардың назарын оған аудартуы мүмкін. Жоғарыда берілген кезеңдерден соң, келесі тарауда берілетін топтық психологиялық тренингтерге қатыстыра отырып, топпен жұмыс жасау да тиімді әсер етеді.Төмендегікешендібағдарламабойынша сыныпжетекшісіменжұмыс
жасау.а)күйзелістенарылутәсілдері. ә) дау-дамайб)дау-дамайжағдайындағыіс-
әрекетӘлеуметтік-психологиялық тренинг топтағы адамдармен өзара қарым- қатынасқатүсудеөзін-өзітаныпбілуімендағдыларынқалыптастырудыңтоптық әдістерінің жиынтығын құрайды. Бұл индивидтің коммуникативтік қабілеттері мендағдыларын,өзінжәнеоныңқоршағанортасынадекватты
қабылдау қабілетін дамыту бағытындағы жеке тұлғаны дамыту мен топтық қарым- қатынастарынжетілдірумақсатынкөздегентопішілікөзараықпалетудіңарнайы әдістемесінің көмегімен ұйымдастырылады. Әлеуметтік-психологиялық тренингтің базалық құралы топтық дискуссия және әртүрлі рөлдік ойындар болып табылады.
Аутодеструктивтімінез-құлықтың(суицидкебейімділік)алдыналуда психокоррекциялық сабақтар
Сабақ
реті
|
Психокоррекциялық сабақтар
тақырыбы
|
Уақыты
|
Жауапты
|
1
|
«Пікірталас – жанжал емес»
|
35-45
минут
|
Педагог-психолог
Сынып жетекшісі
|
2
|
«Ашу-ыза билегенде не істеу керек?»
|
35-45
минут
|
Педагог-психолог Сынып жетекшісі
|
3
|
«Қауіпті жағдайлар. Сыпайы бас
тарту»
|
35-45
минут
|
Педагог-психолог
Сынып жетекшісі
|
4
|
«Мен өзімді мақтай аламын»
|
35-45
минут
|
Педагог-психолог
Сынып жетекшісі
|
5
|
«Күйзелістен қалай құтылуға
болады?»
|
35-45
минут
|
Педагог-психолог
Сынып жетекшісі
|
6
|
«Реніштен арылу»
|
35-45
минут
|
Педагог-психолог
Сынып жетекшісі
|
7
|
«Ой, сезім, мінез-құлық»
|
35-45
минут
|
Педагог-психолог
Сынып жетекшісі
|
8
|
«Қалай сұрауға болады?»
|
35-45
минут
|
Педагог-психолог
Сынып жетекшісі
|
9
|
«Менің құқықтарым»
|
35-45
минут
|
Педагог-психолог
Сынып жетекшісі Инспектор
|
10
|
«Қиын жағдайлардан не
үйненеміз?»
|
35-45
минут
|
Педагог-психолог
Сынып жетекшісі
|
11
|
«Толеранттылық (төзімділік)
деген не?»
|
35-45
минут
|
Педагог-психолог
Сынып жетекшісі
|
Жалпы суицидтік әрекетке бейім баланы бүкіл оқушылардың көзінше психологиялықкеңескеүнеміжекешақырыпалыпжұмысжасаудұрысемес.Бұл басқа оқушылардың назарын оған аудартуы мүмкін. Жоғарыда берілген кезеңдерден соң, келесі тарауда берілетін топтық психологиялық тренингтерге қатыстыра отырып, топпен жұмыс жасау да тиімді әсер етеді. Төменде берілген 11 сабақтың барасында топтағы жабырқаңқы, күйзелісте жүрген баланы да анықтауға болады. Бұл сабаққа сынып жетекшілерін қатыстырып, әрі қарай өз сыныбында үнемі жүргізіп, балалардың психологиялық ахуалын бақылауда педагог-психологпен колаборация арқылы бірігіп жұмыс жасау тиімді болады. Күйзелісте жүрген бала сол тренинг сабақтарында белгілі болған жағдайда сыныпжетекшісісұраныспарағыарқылыпедагог-психологқахабардаретеді,ол әрі қарай психологиялық диагностика жүргізіп, күйзеліс деңгейін анықтап коррекциялық жұмысты жалғастырады.Әр жеке кеңес хаттама арқылы құжатталады. Жоғарыда көрсетілгендей кезеңмен жұмыс жүргізіледі.Сөйтіп 11 сабақта білім алушылар психокоррекциялық тренингтен толық өтубарысындабілімалушылардыңпсихологиялықахуалдарықалыптыжағдайға түсуі мүмкін.«Пікірталас–ұрысемес»Мақсаты: жанжал жағдайларында мінез-құлықтың сындарлы (конструктивті) амалдарын дамыту, сенімділік тәжірибесін толықтыру, құрбыларымен зорлық- зомбылықсыз өзара сыйласымды қарым-қатынас жасауға дағдылану.