Үшақпарақ,акварельбояуынжәнеқылқаламды
алыңыз.Қылқаламды қара бояуға батырып алып, бірінші параққа қылқаламды сілкеп, бірнеше қара тамшы жасаңыз. Осы дақтардан қандай да бір кескінді көруге тырыс.Олүшінолардыбір-біріменбіріктіріп,кішкенежөнгекелтір.Мүмкінбұл бір қара жапырақтар, қара құстар болар... Сенің түйсігің саған дұрыс шешім қабылдауғаөзі-ақкөмектеседі.Содансоңекіншіпарақтыалып,солсияқты,
тек ақ бояумен бояңыз. Дақтарды бірге қосып сызғанда не нәрсеге ұқсас екендігіне мұқият қараңыз.Үшінші параққа дәл осы сияқты жасаңыз, тек бояулардың басқа қызыл, жасыл, сары түстерін алыңыз.Соңғы суретіңе 10 минуттай қара. Кенеттен сенде бір күш пайда болғанын сезінесің. Басыңда қандай жағдай болса да, осы сәтте қуана алатыныңды түсінесің! Осы жаттығулардан ашық бояулардың сенің жан дүниеңді өзгерте алатынын түсінесің.Ақ парақтың оң жағына өз проблемаларыңды шатасқан жіп күйінде сурет етіпсал.Кескінніңтөменгіжағына«Меніңпроблемаларым»депжаз.Немесеоны нақтырақ атауыңа болады. Кескіннің сол жағына төменірек өзіңнің суретіңді (фото болса тіпті жақсы) бейнеле де есіміңді жаз. Содан соң қайшы ал да жіпті, яғни проблемаңды қиып таста. Сенің көрнекті түрде көзің жетті: проблема жойылып кетті. Қайшының жүзі арқылы бір сәтте оны қиып тастадың. Дәлірек айтқанда,осыіс-әрекеттуындағанқиынжағдайлардыжеңілшешугеболатынына көзіңді жеткізеді.
-
өз-өзін ұстай білуге үйрету;
-
басқаларға қиындық туыындаған уақытта көмек көрсету мен өзгенің қайғысына, қуанышына ортақтаса алуға үйрету.
Өткенсабақтардабізашу-ызаныңнеекенінжәнеоныменқалайкүресу
керектігін талқыладық. Енді біз ренішпенқалай күресу керектігін үйренейік.Балаларға дорба – реніштер үшін қобдиша бейнеленген парақтар таратылады.Балалардыңәрқайсысынаренжігенжәнекөңіліқұлазығанкездеріне түсіру ұсынылады. Ол қандай жағдайлар еді? Ересектерге немесе құрдастарыңа ренжідіңдер ме? Барлық реніштеріңді (немесе ең маңызды біреуін) естеріңе түсіріп,ренішкеарналғанқобдишағаорналастырңдар.Өзреніштеріңдібейнелеп немесе сөзбен жазауларыңа болады.
Талдау:балалартөмендегіформулағасәйкесшеңбербойыменөзреніштерін айта бастайды:
-
...болғанда, мен ренішті сезіндім.
-
Кім дәл... (есімін атайды) сияқты өзін сезінді ме? Оған айтыңдаршы, өзіңіздің не сезінгеніңізді. Тағы кім өзін дәл осылай сезінді? Осыны барлығын айта аласыз ба?
-
Тағы кім...(есімін атайды) сияқты жағдайлармен кездесті. Оған айтыңыз. Өздеріңіздің реніштеріңізді айтқан уақытта,қобдишаға реніштер кішірецгенін байқадыңыздар ма? Көрсетіңіздер.
-
Досыңа немесе басқа біреуге айтуға болады екен;
-
Ренішті сөзбен жазып,бейнелеп, «жылап» алу;
-
Ренжіткен адамыңа сезімдеің туралы айту керек және өз көзқарасыңды білдір;
-
Көмек сұрау және жолдасыңызға көмек көрсетуге болады.
Қатысушылар көздерін жұмған күйі бөлмеде ары-бері жүреді. Жүргізуші олардыңбірінежақындаптұртеді,олжақындағынаптаныңбелгісінбереді (SOS!).Оныңжанындажүргендероныңекіқолынанұстайды,алқалғанды көздері жұмулы қалпы «қорғаныс шеңберін» құрастырады.
-
Апатты сезінгенде қандай сезімде болдың?
-
Қорғаушылар көмекке келген уақытта не сезіндің?
Балалар өздерінің басынан кешкен мысалдарын айта алмаса,нақты оқиға бойынша немесе карточка арқылы берілген мысалдарды келтіруге болады. Карточкада ренішті жағдай болған оқиға және оған қалай көңіл аудару керек екендігінің бірнеше нұсқасы келтірілді. Осы оқиға төңірегінде қандай сөздерді қолданған жөн болатын балалардың өздерінің тәжірбиесінде түсінуі өте маңызды. -
оқиға:
Меніңесімім–Марат,8жастамын.Меніңтуғанкүнімекүшіксыйлады.Оны күнде тамақтандырдым, су бердім, мектептен келген соң оны қыдырттым. Өзімнің жаңа досыма қатты бауыр бастым және оны мәпеледім. Бірде танысымнан оны аз уақытқа қарай тұруды өтіндім. Ол оны дұрыстап қарай алмағасын күшік қашып кетті. Қаланың барлық жеріне күшіктің жоғалғандығы туралы хабарландыру іліп қойдым, бірақ ешкім де хабарласпады.Менқаттықайғырып,танысымақатты
ренжідім.Досыңды(құрбыңды)жұбат
үшін айтатын сөздеріңді таңдап ал:
-
Қапаланба!
-
Сен де айтады екенсің,күшік қашып кетті!
-
Сен мұңайып жүрсің бе?
-
Сабырлылық сақта!
-
Менің де мысығым жоғалды,бірақ мен сен сияқты жылаған жоқпын ғой!
-
Біреуге сенсең, ол сенің сеніміңді ақтамаса, әрине мұңаюға тұрарлық жағдай. Саған қандай ауыр екенін мен жақсы түінемін.
-
оқиға:
Менің есімім – Айнұр, 10 жастамын. Таяуда мынандай оқиға болды. Ең жақын құрбыма өзімнің сырымды айттым. Ертеңіне-ақ осы құпиямның балалардыңкөпшілігінемәлімболғанынбілдім.Бұлмағансондайжағымсызәсереттіжәнеөтеқиналдым.Құрбымменісатыпкеттідепесептемеймін,қазір не істерімді білмей, қиналып жүрмін.Досыңды(құрбыңды)жұбатуүшінайтатынсөздеріңдітаңдап
ал: -
Уайымдама, бәрі жақсы болады.
-
Сен де уайымдамайтын нәрсені тапқан екенсіңІ
-
Ешкімге өз құпияңды айтпау керек.
-
Мен сені түсінемін, сен оған сенімділік білдірдің, соңында айтқаның үщін өкіндің.
-
Достарыңнан көңілің қалғвңы, әрине, өкінішті-ақІ
-
Қандай сөздер ренішті жеңілдетуге көмектемеді?
-
Қандай сөздер реніш сезімін төмендете алмады? Неге?
Балалар шеңбердің бойымен тұрып, бір-біріне доп лақтыра, қатысушыларғак кезекпен жағымды, жылы сөздер айта бастайды. Айтылатын сөздеоныңжекбасыныңқасеттері,сыртпішіні,мінез-құлқы
сипатталады.«Дәурен, маған сенің мейірімділігің ұнайды». Баланың жауабы: «Рақмет, мен де өзімді мейірімдімін деп ойлаймын» (өзіне айтылған сөздерді қайталайды», соңынан «ал оның үстуне қосарым: мен сондай кішіпейілмін» деп қосымша атуына болады.Меніңбұлсабақтаналғантәлімім... Маған ұнағаны...Маған
ұнағаны...Меніңестігім,білгім,жасағым
келгені...Жаттығудыңаяқталуы«Шеңбербойыншақолалысу»Жаттығудыңқорытындысы -
Жағымды көңіл күй өрісін дамыту, қатысушыларды сезімдерін айта алуға және анықтауға дағдылануды үйрету;
-
«ой», «сезім», «мінез-құлық» түсініктемелерінің жіктелуі (дифференциялануы);
-
Топтың ынтымақтастығын арттыру;
Нұсқау:Қазірсендерөтебірқызықойындыойнайсыңдар.Олүшінжасалатын қимылды тез-тез жасау керек. 5 секундтың ішінде өзіңе серіктес тауып алып, тез-тез онымен қол алыс. Ал енді бір-бірімізбен «сәлемдесеміз»:Оң қол оң қолмен! Мұрын
мұрынмен!Ал«Досдоспен!»дегенбұйрықтыестігендежұптарыңдыайырбастайсыңдар. Бүгін біз ой, сезім және мінез-құлық бір-бірімен қалай байланысты екендігін
білеміз.-Сезімдеген