Қойылғанмақсаттаржалпыбілімберудеерекшебілімберуқажеттілігібартұлғаларды психологиялық-педагогикалық қолдау көрсетуәдістемесіменқамтамасызетудіңқажеттілігінкөрсетеді,оныңнегізгіжәнемаңыздыаспектілеріосы әдістемелікнұсқаулықтаұсынылған.Экономикалықынтымақтастықжәнедамуұйымы(ЭыДҰ)елдеріоқушыларда оқуға қиындық туғызатын, соның салдарынан – ерекше білімберуқажеттіліктерініңпайдаболусебептерініңүштобынұсынады:
-
баланың психикалық және дене даму ерекшеліктері;
-
мінез-құлық және эмоционалдық проблемалары;
-
өмірдің қолайсыз жағдайлары (әлеуметтік, психологиялық, экономикалық, лингвистикалық және т.б. проблемалар).
ҚазіргіуақыттаҚазақстандаоқушылардыңдамуындағыауытқушылықтың салдарынан туындайтынерекшебілімберуқажеттіліктерітек арнайы мектептерде ғана толық көлемде қанағаттандырылады. Олардапсихологиялық-медициналық-педагогикалықкеңестіңқорытындысыменұсыныстарыналғанмектепжасындағыбалалардыңжалпысанының14,2%
-
ы білім алады. Осы санаттағы қалған балалар, сондай-ақ басқа себептерге байланысты оқуда қиындықтары бар мектеп оқушылары, ұйымдастыру- әдістемелік мәселелердің дайындалмағаны себебінен балаларға қажетті психологиялық-педагогикалық қолдау көрсетпейтін жалпы білім беру мектептерінде оқиды.
әдістемелік нұсқаулықтың мақсаты -ҚР жалпы білім беру мектеп-теріндегі ерекше білім беруді қажет ететін оқушыларға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсетудің ұйымдастырушылық және әдістемелікнегіздерініңмәнін ашу.әдістемелікнұсқаулықтыңміндеті:
-
жалпы білім берудің инклюзивтік қағидасының негізгі мазмұнын ашу;
-
ҚР жалпы білім беруде ерекше білім беру қажеттілігі бар балалардың сапалы білім алуына жағдай жасауды заңнамалық тұрғыда қамтамасыз ететін отандық нормативтік-құқықтық актілермен таныстыру;
-
оқушылардың оқудағы қиындықтардың себептерін және соның салда- рынан пайда болатын ерекше білім беру қажеттіліктерін сипаттау;
-
оқушының ерекше білім алу қажеттілігін анықтау және бағалау алгоритмін сипаттау, оқу процесі барысында психологиялық-педагогикалық қолдаудың мазмұны мен тәсілдерін анықтау;
-
ерекше білім беруге қажеттіліктері бар білім алушыларға арналған жеке және қысқартылған оқу бағдарламасын құруға ұсыныстар беру.
әдістемелік нұсқаулықтармектептердің басшыларына, мұғалімдерінежәне психологиялық-педагогикалық қолдау көрсететін мамандары-на(психологтарға,логопедтерге,арнайыпедагогтарға,әлеуметтікпедагогтарға),сондай-ақҚазақстанРеспубликасындаинклюзивтібілімберуді дамытуға мүдделі мектеп қауымдастығының барлық мүшелерінеарналған.әдістемелікнұсқаулықматериалдарыинклюзивтібілімберудідамы-тубойыншамектептіңұйымдастыру-әдістемелікжұмысыныңалғашқықадамдарын қамтамасыз ету мақсатында құрастырылған, алайда ерекшебілімберуқажеттілігібарбалалардыжалпыбілімберуүдерісінеқосубойыншамектепжұмысыныңбарлықаспектілерінқарастырылмайды.әрине, Қазақстанда инклюзивті білім беру тәжірибесінің дамуына қарайқосымша нормативтік-құқықтық, ұйымдастыру-әдістемелік және басқа дамәселелерді шешу қажеттілігі туындайды. жалпы білім беру процесініңбарлыққатысушыларына(әкімшіліктер,мұғалімдер,ата-аналарменмамандардың)ерекшебілімберугеқажеттілігібарбалалардыоқытужәнепсихологиялық-педагогикалыққолдаукөрсетуәдістемелеріноданәрі жетілдіруге мүмкіндік берген белсенділіктері мен ұсыныстары үшіналғысымыздыбілдіреміз.
"инклюзивтібілімберу"ұғымыбілімберуадамныңнегізгіқұқықтарының бірі болатын және де оләділ қоғамның негізін құрайтынтұжырымнанқалыптасқан.барлық оқушылар жеке қасиеттеріне немесепроблемаларынақарамастан білім алуға құқылы[2].әлемдікқоғамдастықбарлықадамдардыңнәсілдік,этникалық,жыныстық,дене,психикалықжәнебасқадаайырмашылықтарынақарамайтын құқықтары теңдігі принципін басшылыққа ала отырып, бҰҰ-ның халықаралық құқықтық актілерінде инклюзивті білім берудің негізгіұғымдарынбекітті.«инклюзивті білім беру – барлық дискриминация формасына тосқауылқоятын,оқушыныңбілімалуындағыәртүрліқажеттіліктеріменалу-ан түрлілігін есепке ала отырып, сапалы білім беруді қамтамасыз етугебағытталған,жалпыбілімберудідамытудыңүздіксізпроцесі»[2].әлемдік заманауи қоғамдастықтажаңа мәдени норма қалыптастыру-адам арасындағы айырмашылыққа сыйластықпен қарау және әр адамныңдаралану құқығын, соныменбірге қоғам тарапынан оның қандай да бірөзгешелігін,білімалуортасындағыерекшеліктерінесепкеалужәнемойындау. сондықтан даинклюзивті білім беру оқушыныңоқу процесібарысындағыәртүрліқажеттіліктеріменмүмкіндіктерін,алуантүрліерекшеліктерінмойындаудан басталады.жоғарыдаталданғанпікірлердің негізінде көптеген мемлекеттер-деерекшебілімберугеқажеттіліктерібарбалалардыңқажеттіліктерінбағалаудыңжәнеоқытубарысындақолдаудыұйымдастырудыңәлеуметтік-педагогикалықмоделіқалыптасты.ал,олбіздіңеліміздегібілімбе-
ру жүйесінде осы күнге дейін сақталып келген медициналық және дефектологиялық модельден түбегейлі ерекшеленеді.
1-кесте. ерекше білім беруге қажеттілігі бар балаларға қолдау көрсету және бағалау моделі
беҚ бар балаларға қолдау көрсетумен бағалаудың клиникалық-дефектологиялық моделі
|
беҚ бар балаларға қолдау көрсетумен бағалаудың әлеуметтік-білім беру моделі
|
«білім алуындағы қиындықтар мен про- блемалар баланың бойында қалыптасқан және ол мына ұғымдарға негізделген:
«мүгедек, қабілетсіз, ауытқушылығы бар» бағалау –медициналық, ал білім беру-түзету тұрғысына бағытталған [3].
|
«білім алуында ерекше қажеттілікке мұқтаж бала қиындыққа бейім сондықтан да белгілі бір тосқауылдарға тәуелді. бағалау- адамның қажеттілігі, ал білім беру- білім алуға қолдау көрсету қоршаған ортаға бейімдеуге бағытталған [3].
|
біздің білім беру жүйесінде білім беруді басқару органдарынан, пмпк-
данбастапәрбіржалпыбілімберумектебінедейінеңалдыменбілімберудегімедициналықүлгіден(тәсілден)әлеуметтікүлгігекөшуқажет.ерекшебілімберуқажеттілігібароқушылардыңсапалыбілімалуғақұқығынқамтамасызетуді болжайтын әлеуметтік-білім беру моделін енгізу -жалпы білім беру
жүйесіндегі өзгерістерді талап етеді.бұл барлық оқушыларды дискри-минациясыз және кемсітусіз білім алуда тең құқығы мен мүмкіндіктерінқамтамасызетугемүмкіндікберетіникемдіжүйеболуыкерек.Қазақстанхалықаралық
құқықтық актілермен қатар бҰҰ-ның "мүгедектердің құқықтары туралы" (2016 жылы) және "білім беру саласындағы дискриманцияға қарсы күрес туралы" (2017 жылы) кон- венцияларын ратификациялай отырып, әрбір азаматтың қандай да бір кемсітушіліксіз сапалы білім алу құқығын қамтамасыз етудің саяси еркіндігін көрсетеді.
конвенцияның негізгі ережелеріне сәйкес Қазақстан барлық деңгейде (мектепке дейінгі, мектеп, тжкб ұйымдарында, жоғары оқу орындарын- да) инклюзивті білім беруді қамтамасыз етуге міндеттенеді.бұл ретте инклюзивті білім беру жеке алынған нәрсе емес екенін түсіну маңызды, инклюзия бүкіл білім беру жүйесінің принципі болып табылады.
мектеп оқу процесінде қандай да бір себептердің салдарынан оқу ба- рысында қиындықтарға тап болған балалар бар екендігін және олардың нәтижесі ретінде – қанағаттандырылуы қажет ерекше білім беру қажеттіліктер бар екенін қабылдауы тиіс.
Инклюзивті білім беру баланы емес, жүйенің өзгеруін болжайды
Ол барлық балалар әртүрлі екенін мойындайды, ал мектептер мен білім беру жүйесі барлық оқушылардың жеке қажеттіліктеріне бейімделуі тиіс. .. инклюзивтілік барлығын бірдей етуге ұмтылуды білдірмейді. Оның негізгі компоненті-икемділік, балалардың түрлі жылдамдықпен оқитынын тану, ал мұғалімдерге оқыту процесінің икемділігін қолдау үшін арнайы дағдылар қажет.
көп жағдайда балаларға жақсы, түсінікті, қолжетімді оқыту қажет. бұл өз кезегінде баланың жеке қажеттіліктеріне, қабілеттері мен даму ерекшеліктеріне сәйкес келетін түрлі әдістерді пайдалануды көздейді.(«барлығы үшін мектептер. арнайы білім алу қажеттілігі бар бала- ларды білім беруге қосу». «спасите детей» қоры лондон, 2002 ж)
|