Материал: Рецензенттер Коржова Г. М

ерекше білім беру қажеттілігі - бұл әр оқушының оқуы табысты бо-луынқамтамасызетумақсатындапсихологиялық-педагогикалықәдістермен жүзеге асырылатын оқу үдерісіндегі көмек пен қызмет көрсетуқажеттілігі.жалпыбілімберудідамытуинклюзивтілікпринциптінегізгеалаотырып,білімберудегіқұндылықтыбағдарлардыңөзгеруінболжайды.инклюзивтібілімберудіңнегізгіқұндылықтарыоқуүдерісініңбарлыққатысушыларынатөмендегілерді мәлімдейді:

• 
  мүмкіндіктердің алуан түрлілігін кедергілер мен проблемалар емес, ре- сурстар ретінде қарастыру. мұғалімнің педагогикалық шеберлігін жетілдіру және оқытудың жоғары сапасын қамтамасыз ету үшін қоғамдағы толе- рантты мінез-құлық мәдениетін тәрбиелеудің ресурстары. бір оқушының қиындықтарын жеңуге қатысты жұмыс, әдетте, басқа балаларға да пайда әкеледі;
  
• 
  оқу үдерісін оқуда жоғары жетістіктері бар оқушыларға ғана емес, барлық сынып оқушыларына бағдарлап құру;
  
• 
  ерекше білім беру қажеттілігі бар оқушыларды тек мамандармен (ло- гопед, арнайы педагог, психолог, жеке көмекші) ғана емес, барлық білім беру процесіне қатысушылар тарапынан және де бірінші кезекте мұғалім тарапынан қолдауды қамтамасыз ету;
  
• 
  оқу процесінде оқушыға көмек көрсету мәселелерін командалық тәсілмен шешу;
  
• 
  оқушыларға қолдау көрсетуді ұйымдастыру кезінде "кемсітуден" бас тарту. көмек "инклюзивті білім алушы", "ерекше", "дағдарысты", "инклюзияға жататын" балаларға емес, оқушылар қауымдастығының толық құқылы мүшесі болатын оқушыға көрсетіледі. кемсіту дисриминацияның көрінісі болып табылады.
  

ерекшебілімберугеқажеттілігібарбалалардыңтабыстыоқуыүшінмек-теп олардың жеке ерекшеліктеріне қарай барлық қажетті оқу жағдайлары

менқызметтерін жасауы керек[4].сапалыбілімалудыңжағдайларынахалықаралыққауымдастықтөмендегілердіжатқызады:

• 
  оқушылардың алауан түрлі мүмкіндіктерін қабылдай алатын мұғалім;
  
• 
  білім алушының қажеттілігіне қарай білім мазмұнын бейімдеу;
  
• 
  білім алушының түрлі мүмкіндіктеріне қарай оқу процесінің формасын ұйымдастыру, оқытудың көпнұсқаулығы мен амал-тәсілдерін қолдану;
  
• 
  білім алушылардың жетістіктерін әртүрлі тәсілмен бағалау;
  
• 
  мамандардың көмегі;
  
• 
  жеке сабақтарды жүргізу үшін техникалық құралдармен, оқу- әдістемелік құралдармен қамтамасыз ету;
  
• 
  ерекше білім беру қажеттіліктерін барлық деңгейде (орталық, аудан, мектеп) қамтамасыздандыру процесін басқару.
  

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУДІҢ НОРМАТИВТІ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАМТАМАСЫ

ҚазақстанРеспубликасыбілімберусаласындағымемлекеттіксаясатыныңқағидаларыретіндебасқаларменбіргемыналарбелгіленеді:

• 
  барлығының сапалы білім алуындағы құқықтарының теңдігі;
  
• 
  әр адамның интеллектуалдық дамуын, психофизиологиялық және жеке ерекшеліктерін ескере отырып, тұрғындар үшін барлық деңгейдегі білімнің қолжетімділігі [5, 1-тарау, 3-бап].
  

ҚРбілім беруаясындағызаңнамасындабекітілген:

• 
  баланың ерекшеліктері мен жеке мүмкіндіктерін есепке ала отырып ата-аналардың білім беру ұйымдарын таңдау және өз балаларын оқыту мен тәрбиелеу мәселелері бойынша психологиялық-медициналық- педагогикалық кеңесінің көмегін алу құқығы; [5, 6-т, 49-б];
  
• 
  баланың, оның ішінде ерекше білім беруге қажеттілігі бар баланың өз тұрғылықты жеріндегі мектепте білім алу құқығы [5, 5-т, 26-б, 2-б]. Қызмет көрсететін ауданда тұратын балаға тиісті білім беру ұйымына қабылдануына тыйым салынбауы қажет [6];
  
• 
  білім алудың жалпыға бірдей білім алу стандартының аясында білім беру ұйымының шешімі бойынша баланың жеке оқу жоспары немесе қысқартылған оқу бағдарламасы бойынша білім алу құқығы [5-т. 6-б. 47; 4];
  
• 
  білім беру ұйымдарында ерекше білім алу қажеттілігі бар тұлғалардың (балалардың) білім алуы үшін арнайы жағдайлар жасау бойынша жергілікті атқарушы билік органдарының жауапкершілігі [5, 2 тарау, 6 бап. п 21-5)].
  

Осы жауапкершілік шеңберінде елдің барлық аймақтарындағы жалпыбілім беру мектептеріндепсихологиялық-педагогикалық (арнайы педагог,логопед,психолог,

тәрбиеші)қолдаукөрсететінмамандарғаштаттықбірлікенгізіліп жатыр.білім беру процесінде оқушыларға қолдау көрсету үшінқоғамдық қауымдастық пен жеке меншік қорлар көмегімен материалдық-техникалықжағдайлар құрылып жатыр.Ортабілімберуұйымдарқызметініңтиптікережесібілімалуындаерек-ше қажеттілігі бар балаларды білім беру процесіне қосудың нұсқаларынқарастырады: жалпы немесе арнайы сынып (ауытқушылық түріне қарай).Оқушылардың жалпы сыныпта оқуы жалпы білім беру немесе жекелік оқубағдарламасы бойынша ұйымдастырылады. жалпы немесе арнайы сынып-та оқитын ерекше білім беру қажеттілігі бар балалар үшін арнайы педагог-тармен(олигофренопедагог,сурдопедагог,тифлопедагог,логопед)жекелікнемесетоптық сабақтар өткізу қарастырылады [7, Қосымша. 2, п.25].арнайысыныптаоқыту(психофизикалықдамуындаауытқушылығыбарбалаларүшін)ҚРбілімжәнеғылымминистрлігібекіткентиістітиптегіар-найыоқужоспарыменбағдарламаларнегізіндежүргізіледі[8;9-12].Оқытудың нәтижесін бағалау критериалды бағалау негізінде жүзегеасырылады. Қысқартылған немесе жекеленген бағдарламаның мазмұнынабағдарлайотырып,яғниоқушыныңмүмкіндіктеріескерілеотырып,бағалау критерийлері өзгеруі мүмкін.ерекше білім беру қажеттілігі бароқушыларды бағалау кезінде мұғалім сараланған немесе жекеленген тап-сырмаларды қолдануға міндетті. ерекше білім беру қажеттілігі бар бала-ларды және жеке оқу бағдарламасымен оқитын балаларды аттестациялаумәселесі оқушының жеке ерекшеліктеріне сәйкеспедагогикалық кеңесарқылышешіледі [13].Формативтібағалаукерібайланыстыжәнеоқуматериалдарынмеңгерудегі жеке қиындықтарына жылдам әрекететуді қамтамасыз етеді[13-15].ерекшебілімберугеқажеттілігібарбілімалушылармектепті

тәмамдаған кезде мемлекеттік үлгідегі аттестатқа ие болады [16].