Материал: Рецензенттер Коржова Г. М

3 ЕРЕКШЕ БІЛІМ АЛУ ҚАЖЕТТІЛІГІ

1. ЕРЕКШЕ БІЛІМ БЕРУ ҚАЖЕТТІЛІГІН АНЫҚТАУ. ЕРЕКШЕ БІЛІМ АЛУДЫ ҚАЖЕТ ЕТЕТІН БАЛАЛАР ТОБЫ

ерекшебілімберуқажеттілігі(ебҚ)–бұлкөптегендамығанелдер-де кеңінен таралған түсінік, өйткені инклюзивті білім берудің принципінесәйкесәроқушыныңжемістібілімалуыүшінбарлықжағдайлардыжасауғамектептіңназарынаударады.ҚазақстандаебҚбарбалаларға"денсаулықтарынабайланыстыар-найы жалпы білім берудің оқу бағдарламалары мен қосымша білім берубағдарламаларынқажетететінбілімалудатұрақтынемесеуақытшақиындықтардыбар тұлғалар" жатады [5].ЭыҰДелдерінде«ерекшебілімдіқажетету»терминіпсихикалықжәнеденедамуындағыерекшелік,мінез-құлықпенқабылдауындағыауытқушылық,үйдежәнеемханадаұзақмерзімдеемалатын,эмоционалдықпроблемалары бар, толық отбасы емес, жетім, зорлық-зомбылық көрген,әскериконфликтаумағындаболғанбалаларғақолданылады.бұлтер-минсоныменқатардарындыбалаларғақарасты,яғнибалабойындағыдарындылығындамытуменжекеқасиеттерінашуүшіндекеңіненқолданылады.[17].инклюзивтібілімберудідамытудыңқазіргікезеңіндеерекшебілімберуқажеттілігініңкелесіанықтамасықолданылады-бұлоқушылардыңсапа-лы білім алуы барысындағыпсихологиялық-педагогикалық, әлеуметтікжәне басқа да көмекке мұқтаждығы.ерекше білім беруге қажеттілігі барбалалардыңтөмендегідей топтары көрсетіледі:

1. 
   топ. психикалық және дене дамуында түрлі бұзылымдары бар ба- лалар: көру, есту, сөйлеу бұзылымдары, зияты, тірек-қозғалыс аппа- раты, психикалық дамуы тежелген және эмоционалды-ерік-жігер аясы зақымдалған балалар.
   
2. 
   топ. Оқытудағы ерекше қиындықтары, мінез-құлық және эмоциялық проблемалары бар балалар.
   

зиятықалыптыбалалардыңерекшеқиындықтарыжекеоқудағдыларынмеңгеруде байқалады:оқу, жазу және санау (дисграфия, дислексия, дис-калькулияжәнет.б.). бұлқиындықтаруақытшасипатқаиежәнеоныбалаларға мамандардыңтиістікөмегімен жоюға болады. мінез-құлықжәнеэмоционалдықпроблемаларерекшепсихологиялықфакторлар-дан(отбасындатәрбиеніңбұзылуы,ата-анаменбаланыңжәнеотба-сыішілікқатынастыңбұзылуы),соныменқатардамуындағыерекшепроблемалардыңболуынан(гипербелсенділікжәнетолыққандыкөңілбөлмеуден, аутистикалық бұзылыстар спекторы және т.б.) құрдастарыменжәнемұғалімдерімен қарым-қатынас жасаудағы әртүрлі қиындықтардан(енжарлық, тұйықтық немесе жанжалдық, тіл алмаушылық, агрессивтілік)пайдаболуы мүмкін.

3. 
   топ. әлеуметтік-психологиялық, экономикалық, тілдік, мәдени ерекшеліктерінен туындайтын ерекше білім беруге қажеттілігі туындай- тын балалар. бұл топқа микроәлеуметтік және педагогикалық қараусыз қалған нашар отбасынан шыққан немесе бала тәрибесіне көңіл аудармай- тын отбасылардан, әлеуметтік қатерлі топтағы отбасы балалары (ішімдікке, нашақорлыққа жақын ата-аналар), сонымен бірге жергілікті әлеуметке бейімделуде қиындықтары бар (босқындар, мигранттар, оралмандар) не- месе оқу тілін түсінбейтін және бұл тілде сөйлемейтін балалар кіргізіледі. ебҚ бар балаларды мұндай топтарға бөлу мектепте білім алуында
   

қиындығыбарбірде-біроқушыныңназардантысқалуынажолбермейді.ҚРинклюзивтібілімберупринциптерін

енгізіпотырғанжалпыбілімберупедагогтарыүшінерекшебілімберугеқажеттілігібароқушы-психикалық және дене дамуы бұзылған (мүмкіндігі шектеулі) бала ғанаемес, сонымен қатар оқытуда қиындықтарға тап болған кез келген балаекенінтүсінулері маңызды.психикалық және дене даму бұзылыстары жоқ екінші және үшіншітоптағыбалаларкөбінесепсихологиялық-медициналық-педагогикалықкеңеске жүгінбейді және ол арқылы анықталмайды. сәйкесінше, жалпыбілімберетінмектепбалалардыңбұлтоптарындаөзназарынанқалдырмайжәнеоны уақытында анықтап,оларғакөмек көрсетуі тиіс.

Қазақстанда, бүкіл әлемдегідей, психикалық және дене дамуы бұзылған балалардың саны аз. пмпк мәліметтері бойынша 2018 жылы олардың саны барлық балалар популяциясының 2,7% ғана құрайды. Оқыту қиындықтары бар балалардың көпшілігі-психикалық және дене даму бұзылыстары жоқ.

2. 1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21

ЕРЕКШЕ БІЛІМ БЕРУ ҚАЖЕТТІЛІГІНІҢ СИПАТЫ

мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартына сәйкес (бастау-ыш,негізгіортажәнеорта)оқудақиындықтарғатапболғаноқушыларүшінарнайы жағдайлар жасалады [18]. Қазіргі уақытта еліміздің білім алуындақиындықтары бар балаларға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсетуменбілім беру жүйесіндеоқытудың арнайы жағдайын құру барысындакелесідейқұжаттарды басшылыққа алу ұсынылады:

1. 
   оқу жоспары мен оқу бағдарламасын өзгерту;
   
2. 
   оқыту нәтижелерін бағалау әдістерін өзгерту (оқушылардың оқу үлгерімі);
   
3. 
   оқытудың арнайы, вариативті және альтернативті әдістерін қолдану;
   
4. 
   оқулықтарды, оқу әдістемелік құралдарын, жеке оқу материалдарын таңдау;
   
5. 
   оқыту формасын таңдау;
   
6. 
   тосқауылсыз орта құру және оқыту орнына бейімдеу;
   
7. 
   компенсаторлық және техникалық құралдарға мұқтаждық;
   
8. 
   арнайы психологиялық- педагогикалық көмек (психологтың, логопедтің, арнайы педагогтың (олигофренопедагогтың, сурдопедагогтың, тифлопедагогтың);
   
9. 
   педагог-ассистентің көмегі;
   
10. 
    әлеуметтік – педагогикалық көмек.
    

ерекшебілімберуқажеттіліктердіңәрқайсысыныңсипаты:

1. 
   Оқу жоспары мен оқу бағдарламасын өзгерту. Оқу жоспары мен оқу бағдарламасы келесідей негізге сүйеніп өзгертіледі:
   

• 
  мектеп кеңесінің шешімімен;
  
• 
  психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңестің ұсынысымен. егер білім алуында қиындықтары бар оқушыны мектеп өз бетінше
  

анықтаса,ондапсихологиялық-педагогикалыққызметініңұсыныстарынегізіндемектеп кеңесі шешіміменмұғалім бір немесе бірнеше оқу пәнібойыншаоқу бағдарламасын қысқарта алады. мұндай шешімнің негізі ҚР"білімтуралы"заңының47

– бабы, 2-тармағы - "ұйым кеңесінің шешімімен жеке оқу жоспарлары, қысқартылған білім беретін оқу бағдарламалары бой-

ынша мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттары шеңберінде оқыту" болып табылады.

Дегенімен, мектеп кеңесінің шешімімен қысқартылған бағдарлама бойынша оқыту тек белгілі бір кезеңге (2-3 оқу тоқсанынан артық емес) қолданылатын уақытша шара болып табылатынын атап өткен жөн. Осы кезең ішінде мұғалім және психологиялық-педагогикалық қолдау қызметі қажетті көмек көрсетеді, оның түпкі мақсаты оқушыларды әдеттегі бағдарлама бойынша оқуға көшіру болып табылады. егер белгіленген мерзім барысында балада оқу бағдарламасын одан әрі қысқартуды талап ететін оқытудың тұрақты қиындықтары сақталса, онда мұндай оқушыны пмпк-ке тексеруге жіберу қажет. балаларды жеке бағдарлама (жмбс бағдарланбай) бойынша оқыту пмпк-тің ұсынысы негізінде ғана іске асады. себебі, мұндай бағдарламамен оқытуға баланың ақыл-ойындағы ауытқушылықты анықтаған жағдайда ғана рұқсат беріледі. ақыл-ойы кем балаларды жалпы сыныпқа қосу мен оқыту үшін ақыл-ойы кем балаларға арналған арнайы типтік бағдарламасы бойынша және баланың мүмкіндігі негізінде жеке оқу бағдарламасы құрастырылады.

психикалық және дене дамуының бұзылымы бар баланы арнайы сы- ныпта оқыту үшін бұзылым түрі бойынша ҚР «білім беру» заңына [5, б. 19, 3т.], пмпк-нің тұжырымдамасына, ата-анасының (заңды өкілдерінің ) келісіміне сәйкес арнайы оқу жоспары мен бағдарламасы негізінде жүзеге асырылады.

2. 
   Оқытудың нәтижелерін бағалау әдістерін өзгерту (оқушылардың оқу үлгерімін). Оқушылардың оқу үлгерімін бағалау әдістерін төмендегі көрсетілген жағдайларда өзгерту қажет:
   

• 
  оқушы арнайы, қысқартылған немесе жеке бағдарламамен оқытылған кезде;
  
• 
  оқушыларды оқытуда альтернативті әдісті қолданғанда.