мұндайерекшебілімберуқажеттілігінқанағаттандырупмпкұсынысынегізіндежүзегеасырылады:«жекеамалжәнебаланыңоқуүлгерімін бағалаудың вариативтілігі». егер оқушылар (ебҚ 2 және3 топ ба-лалары) үшін мектеп өз бетінше оқу бағдарламасын уақытша қысқарту ту-ралы шешім қабылдаса, онда дәл сол мектеп кеңесі баланың оқу үлгерімінбағалаудыңнұсқауларынжәнежекетәсілдерінұсынады.ақыл-ойы бұзылған балаларды оқыту кезінде кез келген нәтиже оң бо-лып саналады. Оқушының жетістіктерін бағалау акценті жеке бағдарламашеңберіндеқойылады.бағалаутәсілдері(рәсімдері)менбақылауматериалдарынөзгертуықтималдылығы2-кестеде көрсетілген.2-кесте.Оқужетістіктерінбағалаутәсілдеріменбақылауматериалдарынөзгерту.
|
Оқытудың нәтижесін бағалау әдістерін өзгерту
|
1.
|
мұғалімнің қайталау, баяу, қысқаша, ауызша нұсқаулығы (жазба- ша нұсқаудың орнына)
|
2.
|
тапсырманы орындау үшін қосымша уақыт беру
|
3.
|
тапсырманы тек ауызша/жазбаша орындауға мүмкіндік беру
|
4.
|
планшет, ноутбукты қолдану арқылы бақылау тапсырмаларын орындауға мүмкіндік беру
|
5.
|
басқа
|
|
Бақылау материалдарын өзгерту
|
1.
|
нұсқаулықты қайта құрастыруға бейімдеу: тапсырманы орындау кезеңіне сәйкес бірнеше бөлімге бөлу
|
2.
|
бақылау тапсырмаларының санын азайту
|
3.
|
барлық сыныпқа арналған бақылау тапсырмаларынан өзгеше жеке бақылау тапсырмалары (жеке оқу мақсаттарына сәйкес)
|
4.
|
бақылау тапсырмасын орындауын жеңілдететін иллюстративті және тірек материалдарды (кесте, сызба, үлгі, сөздік материалдар) қолдану
|
5.
|
басқа
|
3)Оқытудыңарнайыжәнеальтернативтіәдістерінқолдану.бұлбілім беру қажеттілігін анықтау, ең алдымен, мұғалімнің және мектептіңпсихологиялық-педагогикалық қолдау қызметі мамандарымен жүзеге асы-рылады,алайдабаланыарнайынемесебаламалыәдістердіқолдануарқылыоқытуқажеттілігінпмпкұсынуымүмкін.мұғалім арнайы және баламалы әдістерді ұштастыра отырып,барлықсынып үшін оқытудың қарапайым әдістерін қолдануарқылы ебҚ бар ба-лаларды оқытудыжүзеге асырады. Оқыту формасы немесе жай тәсілдердіқолдану оқушының жеке ерекшеліктеріне бейімделіп алынады. көбінесемұғалім бүкіл сыныпқа қолданатын тапсырмаларды және де оны балағаберутәсілдерін бейімдеуталапетіледі.3-кесте.Оқутапсырмаларынбейімдеужәнеолардыоқушығаұсыну тәсілдері.
|
Оқу тапсырмаларын нұсқаулары
|
бейімдеу
|
және
|
оларды
|
оқушыға
|
ұсыну
|
тәсілдерінің
|
1
|
уақыт аралығында тапсырмалар саны азаяды.
|
2
|
Оқу тапсырмалары қысқартылады
|
3
|
Оқу, жазу үшін мәтін қысқартылады
|
4.
|
басқа оқушылар орындайтын тапсырмалардан ерекшеленетін жеке тапсырмалар ұсынылады.
|
5
|
тапсырманы орындау үшін қысқартылған және кезеңі көрсетілген нұсқаулықтар ұсынылады
|
6
|
жаттығуды қайталау және меңгергенді бекіту үшін көп уақыт бөлінеді
|
7
|
ауызша түсіндіру ыммен, суретпен, картинкамен, заттармен жүргізіледі
|
8
|
сабақта көбінесе оқушының әрекет түрі ауысады
|
9
|
жаттауға берілетін ақпарат саны азаяды
|
10
|
жазу барысында оқушыға дауыстап жазуға рұқсат беріледі
|
11
|
сабақта меңгерілетін жаңа сабақтың мәнін ашу үшін оқушыға заттық-тәжірибелік қызмет ұсынылады
|
психикалықжәнеденедамуыбұзылғанбалалардыоқытукезіндеоқытудың арнайы әдістерін қолдану қажеттілігі жиі туындайды. арнайыоқыту әдістері арнайы педагогикамен әзірленген және әртүрлі санаттағыбалаларға арналған арнайы мектептерде қолданылады: есту, көру, ақыл-ойы кем, тірек-қимыл аппараты бұзылған, психикалық дамуы тежелген,сөйлеуқабілеті бұзылған.жалпысыныпжағдайындамынандайарнайыәдістерқолдануғабо-лады: «кіші қадамдар»; заттық қызмет пен көрнекі құралдарға; «сөйлеутілін жандандыру»; заттық және ақыл-ой әрекетіне «алдыға қарай жыл-жу», меңгергенді үзбей қайталау; меңгерілген ұғымды салыстыру жәнеқарама-қайшы қою амалдарын қолдану және т.б.бұл әдістер сыныптыңбасқаоқушыларынадаоқуматериалдарынжемістімеңгеругесептігінтигізеді. Оқытудағы баламалы (альтернативті) әдістержеке психикалыққызметтердің(қабылдау,естесақтау,зейін,праксис)бұзылыстарынанегізделгеноқытудаерекшеқиындықтарыбарбалаларғажиіқолданылады.Оқытудыңбаламалыәдістерінемынаәдістеркіріктіріледі:глобальдыоқыту, «нумикон» әдісі арқылы санауға үйрету, монтессори жүйесі жәнебасқа да жаңа психологиялық-педагогикалық әдістер. Оқытудың балама-лы әдістерін бірінші кезекте жеке-дамыту жұмысын жүргізетінмамандарбілуіжәнепайдалануытиіс:психологтар,логопедтер,арнайыпедагогтар.
-
Оқулықтар, оқу әдістемелік құралдарын таңдау, жеке оқу матери- алдарын даярлау. мұғалім және психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету қызметінің мамандары оқушының көмекке деген қажеттіліктерін командалық талқылау нәтижесінде арнайы оқулықтар мен құралдарды, жеке оқу-дидактикалық материалдарды пайдалану қажеттілігі туралы шешімді қабылдайды. ерекше білім беруге қажеттілігі бар оқушыға бейімделіп өзгертілген оқу жоспары мен оқу бағдарламаларын ескере отырып арнайы оқулықтар мен оқу құралдары іріктеледі.
Қысқартылғанбағдарламаларбойыншақарапайымсыныптаоқитынерекше білім беруге қажеттілігі бар оқушылар бүкіл сыныпқа арналғаноқулықтардыпайдаланады.арнайы оқулықтарды, жұмыс дәптерлерін және басқа да оқу матери-алдарын жалпы сыныптаоқитын белгілі бір бұзылымдары бар балаларғақолдануқажет:
-
көру (ірілендірілген шрифті бар кітаптар; зағип адамдарға арналған, брайль шрифтімен басылған оқу құралдары; бедерлі суреттер, схемалар, арнайы муляждар);
-
тірек-қимыл аппараты (ірілендірілген шрифтпен жазылған және т.б.);
-
есту (символдарды, ымдық сөйлеуді) қолданатын оқу құралдары; титрі бар бейнематериалдар; компьютерлік оқу бағдарламалары және т. б.);
-
зиятының бұзылуы (Оәк-нің түпнұсқасы).
арнайысыныпоқушыларыкәдімгіжәне/немесеарнайыоқу-әдістемеліккешендерді (Оәк) пайдалана отырып оқиды, олар тиісті түрдегі арнайымектептерүшін шығарылған.
арнайы оқулықтар мен оқу құралдарын мектеп (белгіленген тәртіппен) сатып алуы және мектептің кітапхана қорында болуы тиіс.
ҚР-да шығарылған арнайы оқулықтар тізімі тп ҰғпО сайтында ұсынылған http://www. special-edu.kz/
|
инклюзивті білім беру тәжірибесінде оқушының жеке ерекшеліктерімен мүмкіндіктерін ескере отырып, мұғалім арнайы даярлаған жеке оқу-дидактикалық материалдарын кеңінен қолданылады. мысалы, есту-сөйлеуақпаратын өңдеу қиындықтары бар бала үшін (сөйлеуді түсіну)әртүрлі
көрнекіліктердікеңіненқолданаотырып,жекедидактикалықматериалдай-
ындауқажет:оқуматериалынтүсінудіжеңілдететінжәнеоқушынысабаққақосуғамүмкіндікберетін суреттер,схемалар, алгоритмдер.
-
Оқытудың формасын таңдау. жалпы білім беретін мектепте ерек- ше білім беруге қажеттілігі бар оқушылардың оқуын төмендегідей ұйымдастыруға болады:
-
жалпы сыныпта (2 оқушыдан артық емес, сонымен қатар ебҚ бар әр оқушыға сыныптағы оқушылар саны 3-ке азайтылуы тиіс);
-
жалпы білім беретін мектептің арнайы сыныбында (10-12 оқушы);
-
жалпы білім беретін мектептің психологиялық-педагогикалық қолдаудың арнайы кабинетінде (жеке немесе кіші топта) [1].
мектепте арнайы сыныптар тек даму бұзылымдарының нақты бір тобыжинақталғанда ғана ашылады. Оқушыны қабылдау пмпк қорытындысыменұсыныстарынегізіндежәнеата-аналардың,қамқоршылардыңкелісіміменжүзеге асырылады.арнайысыныптардаоқыту–бұлжалпысыныптажүзегеасыруғамүмкіндік болмаған жағдайдаарнайы оқыту шарттарын жасау қажеттілігітуындағандағанаіскеасады. Оғантөмендегі шарттаржатады:
-
сыныптың аз толымдылығы, педагогикалық күн тәртіп;
-
оқушылардың ерекше білім беру қажеттіліктерін ескеретін және оқу қиындықтарының себептерін жеңуге бағытталған арнайы оқу пәндерін қамтитын арнайы оқу жоспары мен арнайы бағдарламалар бойынша оқыту;
-
арнайы дайындығы бар мұғалім;
-
арнайы жабдықтардың (есту қабілеті бұзылған балаларға арналған топтық дыбыс күшейткіш аппаратураның; зағип балаларға арналған ар- найы жабдықтардың, ақыл-ойы кем балаларға арналған пәндік дамытушы ортаның және т. б.), оқу-әдістемелік қамтамасының болуы;
-
мамандардың қолдау көрсету бойынша міндетті және топтық сабақтары (арнайы типтік оқу жоспарына сәйкес).
мектептіңинклюзивтібілімберудіжүзегеасыратыншарттарыныңбірі
-
бұл психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету кабинеті. кабинеттің, ебҚ бар балалармен жекелік және топтық жұмыс жүргізуге лайықты типтік мектебінікіндей сынып алаңы, сабаққа арналған жиһаздары (оқу үстелдері, орындықтар, тақта және т. б.) болуы тиіс, сонымен қатар жеке және топтық сабақтар жүргізу үшін дамытушы жабдықтары болуы керек: жұмсақ пуф- тар, кілем жабыны, швед қабырғасы, әткеншек, ойыншықтар, доптар, дидактикалық және иллюстрациялық материалдар, құралдар, жазулар мен оқулықтар.