Материал: Управления образования западноказахстанской области

Скачать

Заказать новую работу

Внимание! Если размещение файла нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам

Сабақтың барысы:


Тітіркенгіштік (сезімталдық)- бұл ағзаның сыртқы әсерге сәйкес жауап қайтару кезіндегі тірі ағзалардың жалпыға бірдей қасиеті. Жарық,

жылу, ылғал, газ құрамы, дыбыс, химиялық заттар жәнет.б.тітіркендіргіш бола алады. Тітіркендіргіш әсеріне бір тұтас ағза ғана емес, сондай-ақ жеке мүшелер, ұлпалар мен жасушаларда жауап қайтарады. Соны мен бірге тітіркендіруге әсер ету кӛп жағдайда қозу күшіне сай келе бермейді. Мысалы, кӛлденең жолақты бұлшықетті аздап тітіркендіруден күшті жиырылу болуы мүмкін. Тітіркенгіштік ӛсімдікте әртүрлі жолмен пайда болады. Мысалы, шолпан шыбынжұттың жапырақтары ұзын тісшелері бар екі жақтаудан құралған. Жактаулардың әрқайсысында сезімтал қылқандары бар. Бунақдене солқынканға тиіп кетсе, жапырақ тақташасы кітап беттері тәрізді беттесіп, олжасын қатты қысады.

Ӛсімдіктер мен жануарлардың тітіркенгіштіктерінің әрекетіне жауап қайтаратын осындай қозғалыстар таксис (гр.taxis-орналастыру, реті бойынша орналастыру) деп аталады.

Таксис—тӛменгі сатыдағы жануарларға тән организм мен сыртқы орта қатынасын қамтамасыз ететін әрекеттің қарапайым түрі. Эволюцияның келесі сатысында таксистің маңызы тӛмендеп, оны бейімделу механизмінің әлде қайда жетілген түрлері алмастырады. Таксистер ортаның кейбір факторларына бағытталу, бағдарлану болып табылады. Бір жағдайда таксис әсерге автоматты жауап ретінде қайырылған жәй қозғалыс—қимыл түрінде бейнеленеді, ал басқа бір жағдайда ол күрделі әрекеттің бірэлементі болып табылады.

Хемотаксис–химиялық концентрациялық құрамына қарай градиенттердің қозғалыстары. Хемотаксис жағымды және жағымсыз депте бӛлінеді. Егер кимыл тітіркендіргіштің жағымды ықпалына қарай бағытталса, онда хемотаксис жағымды болады. Егер амебасы бар себіндіге қант кристалдары салынса, онда амебалар осы зат концентрациясының кӛп жағына қарай қозғалады. Алегер қанттың орнына тұз түйіршіктері салынса, онда амебалар тұз концентрациясының аз жағына қарай қозғала бастайды. Бұл-жағымсыз хемотаксис.

Термотаксис–температураның ықпалына қарай қозғалысы.

Фототаксис–жарықтың ықпалына қарай қозғалысы. Кӛптеген
қарапайымдыларда жарық қабағдарлауы әлсіз дамыған. Ал кейбіреулерінде жағымды фототаксис байқалады. Мыс:жасыл эвгленада. Ең алғаш жасыл эвгленада фоторецепторлар пигменттік дақтар пайда болған. Бұл пигменттік дақтар жасыл эвгленаның бауыр жағына орналасқан, жарық сәулелерді бағдарлауға ықпал етеді. Эвглена ӛзінің осінде айналып жарық түскен жаққа бұрылуы және жарықтың әсер ету реакциясы инстинктивті түрде бауыр жағы арқылы жүзегеа сырылады.

Реотаксис–судың немесе ауаның ықпалы арқылы қозғалысы

Гальвонотаксис–электр тоғымен байланысты қозғалыстар.

Тропизмдер–грек тілінен аударғанда «бұрылу» деген мағына береді. Ең алғаш ӛсімдіктің қозғалысын сипаттауда қолданылған. Зоопсихологияда тропизмдер жануарлардың кеңістікте бағдарлауды қажетті қозғалысы және олар жүйке жүйесі барларда болады. Мысалы:құстар электромагнит бағытынан әсер алады.

Жауын құрттарда арнайы жарықты сезінетін органдары жоқ. Негізгі ерекшеліктері жоғарғы фототаксистік ерекшелік. Жауын құрттары жағымсыз әсерлерден құтылуға тырысады. Мысалы.қараңғыға қарай ұмтылу. Жауын құрттарындағы клеткалары дененің жоғарғы қабатында шашырап орналасқан сезімнің түрлері:ауыр нәрсені, температураны сезіну.

Бекітусҧрақтары:


    1. Тропизм дегеніміз не?

    2. Таксис қандай мағынаны береді?

    3. Жануарлардағы қозғалыс түрлеріне мысал келтіріңдер.

    4. Жануарлардағы қозғалыс пен тітіркендіргіштік қасиетінің байланысын түсіндіріңдер.

Сарамандықжҧмыс №1


Сабақтыңтақырыбы: «Жануарлардағы еліктеу қҧбылысы-имитация»

Сабақтың мақсаты: Жануарлардағы еліктеудің түрлерін анықтау. Күтілетін нәтиже:

  • Еліктеу құбылысы, оның түрлерін ажыратады;

  • Жануарлар үшін еліктеудің маңызын түсінеді;

  • Еліктеу құбылысын мысалмен түсіндіре алады; Сабақтың кӛрнекілігі: Суреттер, коллекциялар Сабақтың барысы:

Қабілеттерді және тіпті императив–еліктеу арқылы үйретуді болжайтын программаларды орасан зор мүмкіншіліктер бар. Бұл әсіресе балаларына маңызды болып табылады. Ата-аналарға, үлкендерге және ӛз түрінің тәжірибелі особьтарына еліктеуге болады.

Қылық-әрекеттің кӛптеген инстинктивті программалары ӛте күрделі болғандықтан, олардың жас жануарларға нағыз мақсатталған болуы үшін, әдейі қайта жасаумен коррекцияны талап етеді. Кӛбінесе олар жағымды мотивацияларды кіргізетін ерекше имитациялық жағдайларда–ойындарда қайта жасалынады. Бірақта дидактикалық мақсаттар белгілі бір маңызды ұжымды қакцияларда іске асырылуы мүмкін. К.Лоренц бұл акциялар қатарына әлсіз қаруланған жануарлармен құстардың жыртқышқа ұжымдық қарсы тұру қабілетін, «мобинг»(ағылшыннанmob–топ) деп аталатын, табындық жануарлардың жыртқышқа қарсы контратакаға
қабілетін жатқызады.

Жануарлардың қорғаныш бейімділігі–жеке организмнің тіршілі күшін күресте сақталуына, ұрпаққалдыруына кӛмектесетін морфологиялық, физиологиялық және этологиялық ерекшеліктері. Морфологиялық қорғаныш бейімділігі–бүркеніш реңнің барлық түрі, жануарлардың пішіні, жауынан қорғану органдары,т.б. Кейбір организмдердің лимфасы, қаны, терісі улы болуы, жағымсыз иіс (қандала,кӛптегенқоңыздар,құндыз,т.б.), улы зат шығаруы, денесіне қоректік зат жинап, қысқы-жазғы ұйқыға кетуі–физиолог иялық бейімділігін кӛрсетеді. Жануарлардың жауынан қашуы, жасырынуы, балаларын қорғауы, жауына ұсталып қалған кезде құйрығын, аяғын үзіп

кетуі, сондай-ақ қорқытатын дауыс, ысылдауне пішінін ӛзгертіп айбат шегуі–этологиялық бейімділігін кӛрсетеді.

Жҧмыс реті:


  1. Жануарлардағы бүркеніш рең түрлерін қарап, олардың табиғат жағдайында жануарлар үшін маңызын анықтаңдар. Қорытынды жасап, кесте толтырыңдар.

Насекомның түрі
Денесінің түсі
Қоршаған ортаның

түсі
Маңызы

Қанқызы
























  1. Жануарлардағы жауынан қорғану бейімділіктерін кӛрсететін белгілерге мысалдар келтіріңдер.

  2. Қысқыұйқығакететінжануарлардыатап,олардағыбейімделушіліктітүс індіріңдер.



Сарамандық жҧмыс№2


Сабақтың тақырыбы: Омыртқалы жануарлардағы ҧрпағына қамқорлық

Сабақтың мақсаты: омыртқалы жануарлардың кӛбею ерекшеліктері мен ұрпағына қамқорлықтың байланысын анықтау

Күтілетін нәтиже:

  • Омыртқалы жануарлардың кӛбею ерекшеліктерін біледі;

  • Жануарлардың әртүрлі топтарына тән ұрпақтарына деген қамқорлықты сипаттай алады;

  • Ұрпағына қамқорлықтың қажеттілігін анықтайды; Сабақтың кӛрнекілігі:суреттер, слаид, видео роликтер. Сабақтың барысы:

Жҧмыс реті:


  1. Берілген суретке қарап, жануардың жүйелеуін, мүшелер жүйесін сипаттаңдар.

Дүние

Дүниетармағы Тип

Типтармағы

Класс



Мүшелержүйесі

Отряд

Түр



  1. Берілген суреттерге қарап, ұрпағына қамқорлықтың түрлерін анықтаңдар.

  2. Кесте толтыру:

Сурет номері
Жануар түрі
Ұрпағына қамқорлық

1
.................



2
.................








Биологиялықтүртеріндекезкелгенағзаӛзініңартынаұрпаққалдырып,тү рдісақтапқалуғабейімделген.Ағзаныңтіріқалуыата– анасыныңадекваттымінез– құлқынабайланысты.Ұрпағынадегенқамқорлықкӛптегенжануарлардаұрпағ ыныңдүниегекелерсәтінедайындығынанкӛрінеді:мысалы,кейбіржануарлар кӛбеюкезіндебасқажаққақонысаударса,ұзаққашықтыққақонысаудармайтын дарін,үңгірқазыпдайындайды.



Источник: https://tut-files.ru/previewfile/45216

Смотрите также:

Анализ эффективности инвестиций предприятия на примере ООО «СпецПримСтрой»
Изложение содержания дела, по которому приняты судебные постановления
Проактивные методы PR-деятельности российских авиационных компаний «Россия», «Азимут»
_-___-~1